नीतिसूत्रे 26

26 ¹ उन्हाळ्यात बर्फ आणि कापणीच्या वेळी पाऊस जसा शोभत नाही, तसा मूर्खाला मान शोभत नाही. ² भुरभुरणारी चिमणी किंवा सुळकन उडणारी पाकोळी जशी स्थिरावत नाही, तसा विनाकारण दिलेला शाप कोणावर येऊन बसत नाही. ³ घोड्यासाठी चाबूक, गाढवासाठी लगाम, आणि मूर्खांच्या पाठीसाठी छडी. ⁴ मूर्खाला त्याच्या मूर्खपणाप्रमाणे उत्तर देऊ नकोस, नाहीतर तूही त्याच्यासारखा होशील. ⁵ मूर्खाला त्याच्या मूर्खपणाप्रमाणे उत्तर दे, नाहीतर तो स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा ठरेल. ⁶ जो मूर्खाच्या हाती निरोप पाठवतो, तो स्वतःचेच पाय कापून घेतो आणि जुलूम पिऊन घेतो. ⁷ पांगळ्याचे पाय जसे लोंबकळत निरुपयोगी असतात, तशी मूर्खांच्या मुखातली म्हण असते. ⁸ गोफणीत दगड बांधून ठेवण्यासारखे मूर्खाला मान देणे आहे. ⁹ दारूड्याच्या हातातील काटेरी झुडुपासारखी मूर्खांच्या मुखातली म्हण असते. ¹⁰ जो मूर्खाला किंवा वाटेने जाणाऱ्या कोणालाही मजुरीवर ठेवतो, तो सर्वांना घायाळ करणाऱ्या धनुर्धाऱ्यासारखा आहे. ¹¹ जसा कुत्रा आपल्या ओकीकडे परत येतो, तसा मूर्ख आपला मूर्खपणा पुन्हा करतो. ¹² स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा असलेला कोणी तुला दिसतो का? त्याच्यापेक्षा मूर्खाला अधिक आशा आहे.

¹³ आळशी माणूस म्हणतो, “रस्त्यात सिंह आहे! रस्त्यांमध्ये सिंह आहे!” ¹⁴ जसे दार आपल्या बिजागरीवर फिरते, तसा आळशी माणूस आपल्या अंथरुणावर लोळत राहतो. ¹⁵ आळशी माणूस आपला हात ताटात घालतो; तो हात तोंडाकडे परत नेणेही त्याला जड जाते. ¹⁶ आळशी माणूस स्वतःच्या दृष्टीने अधिक शहाणा असतो, समंजसपणे उत्तर देणाऱ्या सात जणांपेक्षा.

¹⁷ कुत्र्याचे कान धरणाऱ्यासारखा आपल्याशी संबंध नसलेल्या भांडणात नाक खुपसणारा वाटसरू आहे.

¹⁸ जळते कोलीत फेकणाऱ्या वेड्यासारखा, बाण व मृत्यू फेकणाऱ्या, ¹⁹ तसाच तो आहे जो आपल्या शेजाऱ्याला फसवतो आणि म्हणतो, “मी तर फक्त थट्टा करत होतो!”

²⁰ लाकडाशिवाय आग विझते, आणि चहाडखोराशिवाय भांडण शमते. ²¹ जसा निखाऱ्यांना कोळसा आणि आगीला लाकूड, तसा भांडखोर माणूस कलह पेटवतो. ²² चहाडखोराचे शब्द रुचकर घासांसारखे असतात; ते पोटाच्या अगदी आतल्या भागात उतरतात.

²³ मातीच्या भांड्यावर दिलेल्या चकचकीत लेपासारखे दुष्ट मनाचे गोड बोलणारे ओठ असतात. ²⁴ वैरी आपल्या ओठांनी सोंग घेतो, पण मनात कपट बाळगतो. ²⁵ तो गोड बोलला तरी त्याच्यावर विश्वास ठेवू नकोस, कारण त्याचे मन सात घृणास्पद गोष्टींनी भरलेले आहे. ²⁶ त्याचा द्वेष कपटाने झाकलेला असला, तरी त्याची दुष्टाई मंडळीसमोर उघड होईल. ²⁷ जो खड्डा खणतो तो स्वतःच त्यात पडतो, आणि जो दगड लोटतो त्याच्यावरच तो परत लोटून येतो. ²⁸ खोटी जीभ जिला ठेचते तिचाच द्वेष करते, आणि खुशामत करणारे तोंड नाश घडवते.