ኢዮስያስ ኣብ ቅድሚ ኣቦ ነቲ ኪዳን ሓደሰ

ኢዮስያስ ነቲ ኪዳን ዓው ኢሉ ኣንበቦ፥ ድሕሪኡ ኸዓ ፈፀሞ፦ ነቲ መምለኺ ዓፀድ ኣንደዶ፥ ነቲ ናይ ጣዖት መቐመጢታት ኣፍረሶ፥ ንቶፌት ኣርከሶ፥ ነቲ መሰውኢ ኢዮርብዓም ጥሒኑ ሓዂ ገበሮ፥ ካብ ዘመን መሳፍንቲ ኣትሒዙ ኸምኡ ዝበለ ፋሲካ ዘይተገበረ ኸዓ ገበረ። ከምኡ ዝበለ ናብ ኣቦና ዝተመለሰ ንጉስ ኣይነበረን፥ እቲ ብምናሴ ዝነደደ ቍጥዓ ግና ገና ቀፂሉ ነበረ። ኔካዎ ድማ ቐተሎ።

ምዕራፍ 23።

ሽዑ እቲ ንጉስ ልኡኽ ለኣኸ፥ ኵሎም ዓበይቲ ይሁዳን ኢየሩሳሌምን ድማ ናብኡ ተኣከቡ። እቲ ንጉስ ምስ ኵሎም ህዝቢ ይሁዳን ኣብ ኢየሩሳሌም ዝነብሩ ኵሎምውን፥ ካህናትን ነቢያትን ኵሎም ህዝብን፥ ካብ ንእሽቶ ክሳዕ ዓብዪ፥ ናብ ቤት ኣቦና ደየበ። ነቲ ኣብ ቤት ኣቦና ዝተረኽበ ኵሉ ቓል መፅሓፍ ኪዳን ድማ ኣብ ኣእዛኖም ኣንበቦ። እቲ ንጉስ ኣብ ጥቓ እቲ ዓምዲ ደው ኢሉ፥ ክስዕቦን ትእዛዛቱን ምስክራቱን ሕግጋቱን ብምሉእ ልቡ ብምሉእ ነፍሱ ክሕሉ፥ ነቲ ኣብዝ መፅሓፍ እዙይ ተፅሒፉ ዘሎ ቓላት ኪዳን ክፍፅምን፥ ኣብ ቅድሚ ኣቦና ኪዳን ኣተወ። ኵሎም እቶም ህዝቢ ድማ ነቲ ኪዳን ተሳተፍዎ።

እቲ ንጉስ ንሊቀ ካህናት ኬልቅያስን ነቶም ዳግማይ ካህናትን ነቶም ሓለውቲ ኣፍ ደገ፥ ነቲ ንበዓል፥ ንኣስታሮትን ንዅሎም ሰራዊት ሰማይን ዝተሰርሐ ኵሉ ኣቑሑ ካብ ቤት መቕደስ ኣቦና ከውፅእዎ ኣዘዞም። ኣብ ወፃኢ ኢየሩሳሌም ኣብ መሮር ቄድሮን ድማ ኣንደዶ፤ ሓሙዅሽቶም ከዓ ናብ ቤትኤል ወሰደ። ነቶም ነገስታት ይሁዳ ኣብ በረኽትታት ከተማታት ይሁዳን ኣብ ዙርያ ኢየሩሳሌምን ዕጣን ከትኑ ዝሸየምዎም ኣምለኽቲ ጣዖት ካህናትን፥ ነቶም ንበዓል፥ ንፀሓይን ንወርሕን ንኸዋኽብትን ንዅሎም ሰራዊት ሰማይን ዕጣን ዘትኑን ኣወገዶም። ነቲ መምለኺ ዓፀድ ካብ ቤት ኣቦና ናብ ወፃኢ ኢየሩሳሌም ናብ ሩባ ቄድሮን ኣውፂኡ፥ ኣንደዶ፤ ጥሒኑ ሓዂ ገበሮ፤ ነቲ ሓዂ ድማ ኣብ መቓብር እቶም ተራ ህዝቢ በተኖ። ነቲ ኣብ ቤት ኣቦና ዝነበረ ኣባይቲ ሰዶማውያን፥ እተን ኣንስቲ ንኣስታሮት መጋረጃ ዝሰርሐሉ ዝነበራ፥ ኣፍረሶ። ካብ ከተማታት ይሁዳ ንዅሎም ካህናት ኣምፂኡ፥ ነቲ እቶም ካህናት ዕጣን ዘትኑሉ ዝነበሩ በረኽትታት፥ ካብ ጌባ ክሳዕ ቤርሳቤህ ኣርከሶም። ነቶም ኣብ ኣፍ ደገታት ዝነበሩ በረኽትታት ድማ ኣፍረሶም፤ ንሳቶም ከዓ ኣብ መእተዊ ደገ ኢያሱ ሹም እታ ኸተማ፥ ብፀጋም ደገ እታ ኸተማ ዝነበሩ እዮም። ይኹን እምበር እቶም ናይ በረኽትታት ካህናት፥ ኣብ ማእኸል ኣሕዋቶም ካህናት ብዘይ ብሑቕ ዝኾነ እንጀራ እናበልዑ፥ ናብ መሰውኢ ኣቦና ኣብ ኢየሩሳሌም ኣይደየቡን። ሓደ እኳ ወዱ ወይ ጓሉ ንሞሎኽ ብሓዊ ኣሕሊፉ ምእንቲ ኸይህብ፥ ነቲ ኣብ ለሰ ወዲ ሂኖም ዝነበረ ቶፌት ኣርከሶ። ነቶም ነገስታት ይሁዳ ንፀሓይ ዝወፈይዎም ኣፍራስ፥ ኣብ መእተዊ ቤት ኣቦና፥ ኣብ ጥቓ እታ ናይ ናታን ሜሌክ እቲ ኣብቲ ቀፅሪ ዝነበረ ሹም ዝኾነት ክፍሊ፥ ኣወገዶም። ነተን ሰረገላታት ፀሓይ ድማ ብሓዊ ኣንደደ። ነቶም ነገስታት ይሁዳ ዝሰርሕዎም ኣብ ናሕሲ ላዕለዋይ ደርቢ ኣካዝ ዝነበሩ መሰውእታትን፥ ነቶም ምናሴ ኣብ ክልቲኡ ኣፀድ ቤት ኣቦና ዝሰርሖም መሰውእታትን፥ እቲ ንጉስ ኣፍረሶም፤ ኣብኡ ድማ ሰቢሩ፥ ሓዂኦም ናብ ሩባ ቄድሮን ደርበዮ። እቲ ንጉስ ነቶም ኣብ ምብራቕ ኢየሩሳሌም፥ ብደቡብ እቲ ዀረብታ ጥፍኣት ዝነበሩ በረኽትታት፥ ነቶም ሰሎሞን ንጉስ እስራኤል ንኣስታሮት ዘፀይፍ ጣዖት ሲዶናውያን፥ ንካሞሽ ዘፀይፍ ጣዖት ሞኣብ፥ ንሚልኮም ዘፀይፍ ጣዖት ደቂ ኣሞን ዝሰርሖም፥ ኣርከሶም። ^a ነቶም ሓወልትታት ጣዖት ሰቢሩ፥ ነቲ መምለኺ ዓፀድ ቘሪፁ፥ ነቲ ቦታኦም ድማ ብዓፅሚ ሰብ መልኦ።

ነቲ ኣብ ቤትኤል ዝነበረ መሰውኢ፥ እቲ ንእስራኤል ዘሕጥአ ኢዮርብዓም ወዲ ናባጥ ዝሰርሖ በረኽ ድማ፥ ነቲ መሰውኢ እቱይን ነቲ በረኽ እቱይን ኣፍረሶ፤ ነቲ በረኽ ኣንዲዱ፥ ጥሒኑ ሓዂ ገበሮ፤ ነቲ መምለኺ ዓፀድ ድማ ኣንደዶ። ኢዮስያስ ተመሊሱ ነቶም ኣብ ጎቦ እቲ ዀረብታ ዝነበሩ መቓብር ምስ ረአየ፥ ሰባት ልኢኹ ነቲ ዓፅምታት ኣውፂኡ፥ ነቲ መሰውኢ ኸርክሶ ኣብ ልዕሊኡ ኣንደዶ፤ እዙይ ድማ ነቲ እቲ ናይ እግዚኣብሄር ሰብ ነዝ ነገራት እዚ እናተነበየ ዝኣወጆ ቓል ኣቦና ኣፍፀመ። ንሱ ድማ “እዝ ዝርእዮ ዘለኹ እንታይ ሓወልቲ እዩ?” ኢሉ ጠየቐ። ሰብ እታ ኸተማ ድማ “እዙይ መቓብር እቲ ካብ ይሁዳ መፂኡ፥ ነቲ ንስኻ ዝገበርካዮ ነገራት ኣብ ልዕሊ መሰውኢ ቤትኤል ዝኣወጆ ናይ እግዚኣብሄር ሰብ እዩ” በልዎ።

ንሱ ድማ “ሕደግዎ፤ ሓደ እኳ ዓፅምቱ ኣይተንክፎ” በለ። ስለዙይ ንዓፅምቱ ምስቲ ኻብ ሰማርያ ዝመፀ ነቢይ ዓፅሚ ሓደግዎ። ኢዮስያስ ከዓ ነቶም ነገስታት እስራኤል ንኣቦና ከቘጥዑ ዝሰርሕዎም፥ ኣብ ከተማታት ሰማርያ ዝነበሩ ኵሎም ኣባይቲ በረኽ ኣወገዶም፤ ከምቲ ኣብ ቤትኤል ዝገበሮ ድማ ገበሮም። ንዅሎም ካህናት እቶም በረኽትታት ኣብ ልዕሊ እቲ መሰውኢታት ሓሪዱ፥ ኣብ ልዕሊኦም ድማ ዓፅሚ ሰብ ኣንዲዱ፥ ናብ ኢየሩሳሌም ተመለሰ።

ኢዮስያስ ነቲ ፋሲካ መለሶ

ሽዑ እቲ ንጉስ ንዅሎም ህዝቢ፥ “ከምቲ ኣብዝ መፅሓፍ ኪዳን እዙይ ተፅሒፉ ዘሎ፥ ነቲ ፋሲካ ንኣቦኻትኩም ኣብዕልዎ” ኢሉ ኣዘዞም። ካብ ዘመን እቶም ንእስራኤል ዝመርሕዎም ዝነበሩ መሳፍንቲ ጀሚሩ፥ ኣብ ኵሉ ዘመን ነገስታት እስራኤልን ይሁዳን ድማ፥ ከምዙይ ዝበለ ፋሲካ ኣይተገብረን ነበረ። ኣብ መበል ዓሰርተ ሸሞንተ ዓመት ንጉስ ኢዮስያስ ግና፥ እዝ ፋሲካ እዙይ ኣብ ኢየሩሳሌም ንኣቦና ተገብረ።

ኢዮስያስ ከዓ ነቶም ፀዋዕቲ መናፍስትን ጠንቈልትን፥ ንኣማልኽቲ ቤትን ንጣዖታት፥ ነቲ ኣብ ይሁዳን ኣብ ኢየሩሳሌምን ዝረአ ዘፀይፍ ኵሉ ነገርን ኣወገዶም፤ እዙይ ከዓ ነቲ ኬልቅያስ ካህን ኣብ ቤት ኣቦና ኣብ ዝረኸቦ መፅሓፍ ተፅሒፉ ዝነበረ ቓል ሕጊ ዘፍፅም ነበረ። ከምኡ ብምሉእ ልቡ ብምሉእ ነፍሱ ብምሉእ ሓይሉን ናብ ኣቦና ተመሊሱ፥ ንዅሉ ሕጊ ሙሴ ዝሰዓበ ንጉስ፥ ቅድሚኡ ኾነ ድሕሪኡ ኣይነበረን። ይኹን እምበር፥ ምናሴ ነቲ ዘቘጥዖ ዝገበሮ ዅሉ ምኽንያት፥ ኣቦና ካብቲ ኣብ ልዕሊ ይሁዳ ዝነደደ ዓብዪ ብርቱዕ ቝጥዓኡ ኣይተመለሰን።

ኣቦና ድማ ከምዙይ ኢሉ ነበረ፦ “ከምቲ ንእስራኤል ዘውገድክዎ፥ ንይሁዳ እውን ካብ ቅድመይ ከወግዶ እየ፤ ነዛ ዝሓረኽዋ ኸተማ ኢየሩሳሌምን ‘ስመይ ኣብኡ ክኸውን እዩ’ ዝበልክዋ ቤትን ድማ ክንፀጎም እየ።”

እቲ ዝተረፈ ናይ ኢዮስያስ ነገርን እቲ ዝገበሮ ዅሉን፥ ኣብ መፅሓፍ ታሪኽ ነገስታት ይሁዳ ዝተፅሓፈዶ ኣይኮነን? ብዘመኑ ፈርዖን ኔካዎ ንጉስ ግብፂ፥ ንንጉስ ኣሶር ኣብ ፈለግ ኤፍራጥስ ክሕግዝ ደየበ። ንጉስ ኢዮስያስ ድማ ክቕበሎ ኸደ፤ ኔካዎ ግና ምስ ረአዮ ኣብ መጊዶ ቀተሎ። ኣገልገልቱ ድማ ሬሳኡ ብሰረገላ ኻብ መጊዶ ናብ ኢየሩሳሌም ወሲዶም፥ ኣብ መቓብሩ ቀበርዎ። ሽዑ እቶም ህዝቢ እታ ሃገር፥ ንኢዮኣካዝ ወዲ ኢዮስያስ ወሲዶም፥ ቀቢኦም፥ ኣብ ክንዲ ኣቦኡ ኣንገስዎ።

ኢዮኣካዝ ነገሰ ተማረኸ ድማ

ኢዮኣካዝ ምስ ነገሰ ወዲ ዕስራን ሰለስተን ዓመት ነበረ፤ ኣብ ኢየሩሳሌም ድማ ሰለስተ ወርሒ ነገሰ። እኖኡ ኸዓ ካብ ልብና ዝኾነት ሓሙጣል ጓል ኤርሚያስ ነበረት። ከምቲ ኣቦታቱ ዝገበርዎ፥ ኣብ ቅድሚ ኣቦና ክፉእ ገበረ። ፈርዖን ኔኮ ኸዓ ኣብ ኢየሩሳሌም ምእንቲ ኸይነግስ፥ ኣብ ምድሪ ሓማት ኣብ ሪብላ ብሰንሰለት ኣሰሮ፤ ነታ ምድሪ ድማ ኣርባዕተ ሽሕ ኪሎ ግራም ብሩርን ኣስታ ሰላሳ ኣርባዕተ ኪሎ ግራም ወርቅን ቀፀዓ። ፈርዖን ኔኮ ድማ ንኤልያቄም ወዲ ኢዮስያስ ኣብ ክንዲ ኣቦኡ ኣንገሶ፤ ስሙ ኸዓ ናብ ኢዮያቄም ለወጠ። ንኢዮኣካዝ ከዓ ናብ ግብፂ ወሰዶ፤ ኣብኡ ድማ ሞተ። ኢዮያቄም ድማ ነቲ ብሩርን ወርቅን ንፈርዖን ከፈለ፤ ነቲ ፈርዖን ዝደለዮ ገንዘብ ምእንቲ ኽህብ ግና ነታ ምድሪ ግብሪ ኣኽፈላ። ነቲ ናብ ፈርዖን ኔኮ ዝወሃብ ብሩርን ወርቅን ድማ፥ ካብ ህዝቢ እታ ምድሪ ነፍሲ ወከፍ ከከም ዝተመደበሉ ኣእከበ።

ኢዮያቄም ኣብ ይሁዳ ነገሰ

ኢዮያቄም ኽነግስ እንተሎ ወዲ ዕስራን ሓሙሽተን ዓመት ነበረ፤ ኣብ ኢየሩሳሌም ድማ ዓሰርተ ሓደ ዓመት ነገሰ። ስም እኖኡ ድማ ዜቢዳ ጓል ጴዳያ ነበረ፤ ካብ ሩማ እያ። ከምቲ ኣቦታቱ ዝገበርዎ፥ ኣብ ቅድሚ ኣቦና ክፉእ ገበረ።