Yoshiyo Ota huzurida ahdni yangilaydi

Yoshiyo ahdni ovoz chiqarib oʻqiydi va unga amal qiladi: Ashera yondiriladi, butxona xonalari buzib tashlanadi, Tofet harom qilinadi, Yorovomning qurbongohi maydalanib tuproqqa aylanadi, hakamlar davridan beri misli koʻrilmagan Fisih nishonlanadi. Hech bir shoh uningdek Otamizga yuz burmagan, lekin Manashe sababli gʻazab hamon saqlanib turadi. Necho uni oʻldiradi.

23-bob.

Shundan soʻng podshoh xabar yubordi va Yahudo hamda Quddusning barcha oqsoqollarini uning huzuriga toʻplashdi. Podshoh butun Yahudo xalqi va Quddusda yashaydigan hamma bilan — ruhoniylar, paygʻambarlar va kichigidan kattagiga qadar butun xalq bilan birga Otamizning uyiga chiqdi. U Otamizning uyidan topilgan Ahd kitobining har bir soʻzini ularning qulogʻi oldida oʻqib berdi. Podshoh ustun yonida turib, Otamiz huzurida ahd qildi: butun qalbi va joni bilan Unga ergashish, Uning amrlari, guvohliklari va qonun-qoidalarini bajarish hamda ushbu kitobda yozilgan ahd soʻzlarini amalga oshirish haqida ahd qildi. Butun xalq ham bu ahdga qoʻshildi.

Podshoh bosh ruhoniy Xilqiyoga, undan keyingi martabali ruhoniylarga va eshik posbonlariga Otamizning maʼbadidan Baal, Ashera va butun samoviy qoʻshin uchun yasalgan barcha buyumlarni olib tashlashni buyurdi. U ularni Quddus tashqarisidagi Qidron dalalarida yondirdi va kullarini Baytilga olib bordi. U Yahudo shaharlaridagi sajdagohlarda va Quddus atrofida tutatqi tutatish uchun Yahudo podshohlari tayinlagan butparast ruhoniylarni, shuningdek Baalga, quyoshga, oyga, yulduz turkumlariga va butun samoviy qoʻshinga tutatqi tutatayotganlarni olib tashladi. U Ashera ustunini Otamizning uyidan Quddus tashqarisidagi Qidron vodiysiga olib chiqib, uni yondirdi, maydalab kul qildi va changini oddiy xalqning qabrlariga sochib yubordi. U Otamizning uyidagi maʼbadda fohishalik qiladigan erkaklarning turar joylarini buzib tashladi; u yerda ayollar Ashera uchun parda toʻqishardi. U Yahudo shaharlaridagi barcha ruhoniylarni olib keldi va Gebadan Bershevagacha ruhoniylar tutatqi tutatgan sajdagohlarni harom qildi. U darvozalardagi sajdagohlarni — shahar hokimi Yoshua darvozasi kiraverishida, shahar darvozasining chap tomonidagi sajdagohlarni buzib tashladi. Shunga qaramay, sajdagohlarning ruhoniylari Quddusdagi Otamizning qurbongohiga chiqmasdilar, garchi oʻz birodar ruhoniylari orasida xamirturushsiz non yeyishsa-da. U Ben-Hinnom vodiysidagi Tofetni harom qildi, toki hech kim oʻgʻlini yoki qizini Molox uchun olov orasidan oʻtkazmasin. U Yahudo podshohlari quyoshga bagʻishlagan otlarni Otamizning uyi kiraverishidan, maʼbad hovlisidagi amaldor Natan-Melek xonasi yonidan olib tashladi. Quyoshga atalgan jang aravalarini esa olovda yondirdi. Yahudo podshohlari yasagan Oxozning yuqori xonasi tomidagi qurbongohlarni va Manashe Otamizning uyining ikki hovlisida yasagan qurbongohlarni podshoh buzib tashladi; ularni oʻsha yerda parchalab, changini Qidron vodiysiga uloqtirdi. Podshoh Quddusning sharqidagi, Buzuqlik togʻining janubidagi sajdagohlarni harom qildi; ularni Isroil podshohi Sulaymon Sidonliklarning jirkanch buti Ashtoret uchun, Moabning jirkanch buti Kemosh uchun va Ammoniylarning jirkanch buti Milkom uchun qurgan edi. ^a U muqaddas ustunlarni parchalab, Ashera ustunlarini qulatdi va ularning oʻrnini inson suyaklari bilan toʻldirdi.

Hatto Baytildagi qurbongohni ham — Isroilni gunohga boshlagan Nabot oʻgʻli Yorovom yasagan sajdagohni — oʻsha qurbongoh va sajdagohni u buzib tashladi, sajdagohni yondirdi, maydalab kul qildi va Ashera ustunini yoqib yubordi. Yoshiyo oʻgirilib, togʻ yonbagʻridagi qabrlarni koʻrgach, odamlar yuborib, suyaklarni olib chiqtirdi va ularni qurbongohda yondirib, uni harom qildi — shu tariqa bu voqealarni oldindan aytgan Xudo odami eʼlon qilgan Otamizning soʻzi bajo boʻldi. U soʻradi: “Men koʻrayotgan bu yodgorlik nima?” Shahar odamlari dedilar: “Bu — Yahudodan kelib, Baytil qurbongohiga qarshi aynan sen qilgan ishlarni eʼlon qilgan Xudo odamining qabridir.”

U dedi: “Uni tegmay qoʻyinglar. Hech kim uning suyaklarini qoʻzgʻatmasin.” Shunday qilib, ular uning suyaklarini Samariyadan kelgan paygʻambarning suyaklari bilan birga tegmay qoʻyishdi. Yoshiyo Isroil podshohlari Otamizning gʻazabini qoʻzgʻash uchun qurgan Samariya shaharlaridagi barcha sajdagoh maʼbadlarini ham olib tashladi; Baytilda qilganidek, ularga ham shunday qildi. U oʻsha sajdagohlarning barcha ruhoniylarini qurbongohlar ustida soʻyib, ularning ustida inson suyaklarini yondirdi va Quddusga qaytdi.

Yoshiyo Fisih bayramini tiklaydi

Shundan soʻng podshoh butun xalqqa buyurdi: “Ushbu Ahd kitobida yozilganidek, Otangiz uchun Fisih bayramini nishonlanglar.” Isroilni boshqargan hakamlar davridan beri, Isroil va Yahudo podshohlarining butun kunlarida ham bunday Fisih bayrami nishonlanmagan edi. Lekin podshoh Yoshiyo hukmronligining oʻn sakkizinchi yilida Quddusda Otamiz uchun bu Fisih bayrami nishonlandi.

Yoshiyo Yahudo va Quddusda koʻringan afsungarlarni, ruhlarni chaqiruvchilarni, uy xudolarini, butlarni va barcha jirkanch narsalarni ham yoʻq qildi — shu tariqa ruhoniy Xilqiyo Otamizning uyidan topgan kitobda yozilgan qonun soʻzlari bajo boʻldi. Na Yoshiyodan oldin, na undan keyin biron podshoh u kabi — butun qalbi, butun joni va butun kuchi bilan, Musoning butun qonuniga amal qilib, Otamizga yuz burmagan edi. Shunga qaramay, Manashe Uning gʻazabini qoʻzgʻash uchun qilgan barcha ishlari tufayli, Otamiz Yahudoga qarshi boʻlgan ulkan, shiddatli va alangali gʻazabidan qaytmadi.

Chunki Otamiz shunday degan edi: “Isroilni olib tashlaganimdek, Yahudoni ham huzurimdan olib tashlayman va Men tanlagan bu shaharni — Quddusni, hamda «Mening nomim u yerda boʻladi» degan uyni rad etaman.”

Yoshiyoning qolgan ishlari va u qilgan hamma narsa — Yahudo podshohlari yilnomalari kitobida yozilmaganmi? Uning kunlarida Misr Firʼavni Necho Furot daryosida Ossuriya podshohiga yordam berish uchun yoʻlga chiqdi. Podshoh Yoshiyo uni qarshilashga chiqdi, lekin Necho uni koʻrishi bilanoq Megiddoda oʻldirdi. Uning xizmatkorlari jasadini jang aravasida Megiddodan Quddusga olib kelib, uni oʻz qabriga dafn etdilar. Shundan soʻng mamlakat xalqi Yoshiyoning oʻgʻli Yohaxazni olib, uni moy surtib, otasining oʻrniga podshoh qildi.

Yohaxaz hukmronlik qiladi va asirlikka olib ketiladi

Yohaxaz podshoh boʻlganida yigirma uch yoshda edi va Quddusda uch oy hukmronlik qildi. Uning onasi Libnolik Yeremiyoning qizi Hamutal edi. U ota-bobolari qilganidek, Otamizning nazarida yovuzlik qildi. Firʼavn Necho uni Xamat yurtidagi Riblada kishanladi, toki u Quddusda hukmronlik qilolmasin, va mamlakatga taxminan toʻrt tonna kumush hamda taxminan yetmish besh funt oltin jarima soldi. Firʼavn Necho Yoshiyoning oʻgʻli Elyoqimni otasining oʻrniga podshoh qildi va uning nomini Yohayoqim deb oʻzgartirdi. Yohaxazni esa Misrga olib ketdi, u oʻsha yerda vafot etdi. Yohayoqim kumush va oltinni Firʼavnga toʻladi, lekin Firʼavnning talabini bajarish uchun mamlakatga soliq soldi. Firʼavn Nechoga berish uchun mamlakat xalqidan har birini oʻz baholashiga koʻra kumush va oltin undirdi.

Yohayoqim Yahudoda hukmronlik qiladi

Yohayoqim podshoh boʻlganida yigirma besh yoshda edi va Quddusda oʻn bir yil hukmronlik qildi. Uning onasi Rumalik Padoyoning qizi Zebuda edi. U ota-bobolari qilganidek, Otamizning nazarida yovuzlik qildi.