Yosiyaas Kakuu Abbaa Duratti Haaromse

Yosiyaas kakuu sana ol-dhawwatee dubbisee booda hojii irra oolcha: Asheeraan ni gubama, mana iddoo sagadaa ni diigama, Tofeet ni xureeffama, iddoon aarsaa Yerobo'aam daaraa ta'ee ni daaku, Faasikaan yeroo abbootii murtii as ta'e hin jirre ni kabajama. Mootiin akka isaa gara Abbaa keenyaatti deebi'e hin turre; dheekkamsi Manaasee irraa ammas jira. Nekoo isa ajjeesa.

Abbaan keenya lakkoofsa keessatti dubbata 27

Boqonnaa 23.

Ergasii mootichi ergaa ergee, isaanis jaarsolii Yihudaa fi Yerusaalem hundaa isatti walitti qaban. Mootichi Yihudaa hundaa fi warra Yerusaalem keessa jiraatan hundumaa wajjin—luboota, raajota fi ummata xinnaa irraa hanga guddaatti—mana Abbaa keenyaatti ol ba'e. Isaan dhageeffataa jiranuu dubbii kitaaba kakuu mana Abbaa keenyaa keessatti argame sanaa hunda dubbise. Mootichi utubaa bira dhaabatee, Abbaa keenya duratti kakuu godhe: isa duukaa bu'uuf, ajajoota isaa, dhugaa baatota isaa fi seera isaa onnee isaa hundaan fi lubbuu isaa hundaan eegufi, dubbii kakuu kitaaba kana keessatti barreeffame raawwachuuf. Ummanni hundis kakuu sana keessa dhaabate.

Mootichi Hilqiyaa lubicha guddaa, luboota sadarkaa lammaffaa fi eegdota balbalaa, miidhagina Baal, Aseraa fi loltoota waaqaa hundaaf hojjetame hunda mana qulqullummaa Abbaa keenyaa keessaa baasuuf ajaje. Inni Yerusaalem alatti maggaa Qidroon keessatti isaan gubee, daaraa isaanii Beetelitti geesse. Lubootta waaqeffattootaa mootonni Yihudaa iddoowwan ol-aanoo magaalaawwan Yihudaa fi naannoo Yerusaalem keessatti ixaana aarsaa'uuf muudan, akkasumas warra Baal, aduu, ji'a, urjiiwwan fi loltoota waaqaa hundaaf ixaana aarsaa'an balleesse. Utubaa Aseraa mana Abbaa keenyaa keessaa gara Sulula Qidroon Yerusaalem alaatti baasee, achitti gubee, hanga bukoo ta'utti cabsee, bukoo sana awwaala ummata sabaa irratti facaase. Mana ejjetoota waaqeffannaa dhiiraa isa mana Abbaa keenyaa keessa jiru, iddoo dubartoonni Aseraadhaaf golgaa itti hodhaa turan sana diige. Luboota magaalaawwan Yihudaa hundaa fide; iddoowwan ol-aanoo luboonni ixaana itti aarsaa'an Gebaa irraa hanga Beer-Sheebaatti xureesse. Iddoowwan ol-aanoo karra bira jiran—karra Yoshuwaa bulchaa magaalaa, karra magaalaa gara bitaa seenu bira jiru—diige. Haa ta'u malee, luboonni iddoowwan ol-aanoo sanaa Yerusaalem keessatti iddoo aarsaa Abbaa keenyaa irratti hin ol ba'an; garuu buddeena ruufaa hin qabne luboota obboleeyyan isaanii gidduutti nyaatan. Tofet isa Sulula Ilma Hinoom keessa jiru xureessee, akka namni tokkollee ilma isaa yookaan intala isaa Molekiif ibiddaan hin darbaneef. Fardeen mootonni Yihudaa aduuf qulqulleessan, balbala mana Abbaa keenyaa bira, mana Naataan-Melek ogeessa mootii isa naannoo mana qulqullummaa jiru bira jiran balleesse. Gaariiwwan aduus ibiddaan gube. Iddoowwan aarsaa mootonni Yihudaa ol-kutaa Ahaaz irra ijaaran, akkasumas iddoowwan aarsaa Minaasee oobdiiwwan lamaan mana Abbaa keenyaa keessatti hojjete, mootichi diige; achitti cabsee bukoo isaanii Sulula Qidroon keessatti gate. Mootichi iddoowwan ol-aanoo Yerusaalem baha, gara kibba Tulluu Badiisaa jiran, kanneen Solomoon mootiin Israa'el Astaarootiif waaqa jibbisiisaa Siidoonotaa, Kamooshiif waaqa jibbisiisaa Mo'aabii, Milkoomiif immoo waaqa jibbisiisaa Ammoonotaa ijaare, xureesse. ^a Utubaawwan qulqulluu cabsee, utubaawwan Aseraa muruudhee, iddoowwan isaanii lafee namaatiin guute.

Iddoo aarsaa Beetel illee—iddoo ol-aanaa Yerobi'aam ilmi Nebaat, isa Israa'el cubbuu keessa galche, hojjete—iddoo aarsaa fi iddoo ol-aanaa sana diige; iddoo ol-aanaa sana gubee, hanga bukoo ta'utti cabsee, utubaa Aseraas gube. Yosiyaas yommuu garagalee awwaalawwan massaa irra jiran argetti, namoota erguudhaan lafee awwaala keessaa baasanii iddoo aarsaa irratti gubuuf, akkasitti xureessuuf—akka dubbii Abbaa keenyaa nama Waaqayyoo sun yeroo wantoota kana dursee labse raawwatamuuf. Innis gaafatee, «Tuurri ani argu kun maali?» jedhe. Namoonni magaalaa sanaas, «Awwaala nama Waaqayyoo Yihudaa irraa dhufee waan ati hojjette kana iddoo aarsaa Beetel irratti labse» jedhan.

«Isa dhiisaa,» jedhe. «Namni tokko lafee isaa hin sochoosin.» Kanaaf lafee isaa fi lafee raajicha Samaariyaa irraa dhufe wajjin dhiisan. Yosiyaas mana iddoowwan ol-aanoo magaalaawwan Samaariyaa keessa jiran hunda, kanneen mootonni Israa'el Abbaa keenya aarsuuf ijaaran, balleesse; akkuma Beetel keessatti godhe isaan irrattis godhe. Luboota iddoowwan ol-aanoo sanaa hunda iddoowwan aarsaa irratti ajjeesee, lafee namaa isaan irratti gubee, Yerusaalemitti deebi'e.

Yosiyaas Faasiikaa Deebisee Eegse

Ergasii mootichi ummata hundaa ajaje, «Akkuma kitaaba kakuu kana keessatti barreeffametti, Faasiikaa Abbaa keessaniif ayyaaneffadhaa.» Faasiikaan akkasii guyyoota abbootii murtii Israa'el bulchanii as hin eegamne, guyyoota mootota Israa'el fi Yihudaa hundaa keessattis hin eegamne. Garuu bara kudha saddeettaffaa mootii Yosiyaas, Faasiikaan kun Yerusaalemitti Abbaa keenyaaf eegame.

Yosiyaas dhaggeeffattoota hafuuraa, falfaltoota, waaqota mana keessaa, waaqota tolfamoo fi wantoota jibbisiisoo Yihudaa fi Yerusaalem keessatti mul'atan hunda balleesse—akka dubbii seera kitaaba Hilqiyaan lubichi mana Abbaa keenyaa keessatti argate keessatti barreeffame raawwatamuuf. Mootiin Yosiyaas dura yookaan booda akka isaa onnee isaa hundaan, lubbuu isaa hundaan, humna isaa hundaan, seera Musee hunda duukaa bu'ee Abbaa keenyatti kan deebi'e hin turre. Ta'ullee, Abbaan keenya aarii isaa guddaa, hamaa, boba'aa Yihudaa irratti qabu irraa hin deebine, sababii hojii Minaasee isa aarsuuf hojjete hundaaf.

Abbaan keenya akkana jedhee ture, «Akkuma Israa'el fuula koo duraa balleesse, Yihudaas in balleessa; magaalaa ani filadhe kana Yerusaalem fi mana ani ‹Maqaan koo achi in jiraata› jedhe sana in gatta.»

Hojiin Yosiyaas kan hafe, fi wanti inni hojjete hundi, kitaaba seenaa mootota Yihudaa keessatti barreeffamee hin jiru moo? Bara isaa keessa Faraa'oon Neekoo mootiin Gibxii mootii Asoor gargaaruuf Efraxiis gara ol ba'e. Mootichi Yosiyaas isa simachuuf ba'e, garuu Neekoon yommuu isa argetti Megiddootti isa ajjeese. Tajaajiltoonni isaa reeffa isaa gaariidhaan Megiddoo irraa Yerusaalemitti fidanii awwaala ofii isaatti awwaalan. Ergasii ummanni biyyaa Yehoo'ahaaz ilma Yosiyaas fudhatanii, dibanii, bakka abbaa isaa mootii godhan.

Yehoo'ahaaz Mootii Ta'ee Fudhatame

Yehoo'ahaaz yommuu mootii ta'u waggaa digdamii sadi ture, ji'a sadii Yerusaalem keessatti bulche. Haati isaa Hamuxaal intala Yeremiyaa kan Libnaa irraa turte. Innis akkuma abbootiin isaa godhan, fuula Abbaa keenya duratti hamaa hojjete. Faraa'oon Neekoo Riblaa biyya Hamaat keessatti sibiilaan isa hidhe, akka Yerusaalem keessatti hin bulchineef; biyyattiis meetii tonii afur gara ta'u fi warqee paawundii torbaatamii shan gara ta'u kaffalchiise. Faraa'oon Neekoo Eliyaaqim ilma Yosiyaas bakka abbaa isaa mootii godhe, maqaa isaas Yehoyaaqim jedhee jijjiire. Yehoo'ahaazin Gibxiitti fudhatee, innis achitti du'e. Yehoyaaqim meetii fi warqee sana Faraa'oof kaffale, garuu akka gaaffii Faraa'oo guutuuf biyyattii gibira kaffalchiise. Meetii fi warqee ummata biyyaa irraa tokkoon tokkoon isaanii akkuma tilmaama isaatti funaannatee Faraa'oon Neekooof kenne.

Yehoyaaqim Yihudaa Irratti Mootii Ta'e

Yehoyaaqim yommuu mootii ta'u waggaa digdamii shan ture, waggaa kudha tokko Yerusaalem keessatti bulche. Haati isaa Zebiidaa intala Pedaayaa kan Rumaa irraa turte. Innis akkuma abbootiin isaa godhan, fuula Abbaa keenya duratti hamaa hojjete.