Rũgano rwa Ithe witũ Rũgĩciirwo
Akĩũrio kana mathitango macio nĩ ma, Stefano agĩcookia na ũhoro wothe wa Isiraeli: Ithe witũ akiumĩrĩra Iburahĩmu, Jusufu, Musa akĩregwo nĩ andũ ake, njaũ ya thahabu, hekarũ ĩrĩa ĩtaabataranaga. Agĩtaara arĩa maamũiguaga atĩ nĩ agai a maithe mao. Makĩmũhũũra na mahiga, nake akĩmahooera kũrekerwo.
7 1Naake Mũthĩnjĩri Ngai ũcio Mũnene akĩũria atĩrĩ, “Maũndũ maya nĩ ma ma?”
2Naake Stefano akiuga atĩrĩ, “Ariũ na maithe maitũ, ta thikĩrĩriai: Ithe witũ wa riiri nĩumĩrĩire ithe witũ Iburahĩmu rĩrĩa aarĩ Mesopotamia, atanaikara Harani,
3akĩmwĩra atĩrĩ, ‘Uma bũrũri waku na andũ anyu, ũthiĩ bũrũri ũrĩa ngaakuonia.’
4Naake akiuma bũrũri wa Ababuloni, agĩthiĩ gũtũũra Harani. Na thuutha wa ithe gũkua, Ithe witũ akĩmũrutĩra kuo, akĩmũrehe bũrũriinĩ ũyũ mũratũũra rĩu. 5Na ndaamũheire igai thĩinĩ waguo, o na gũtirĩ handũ ha gũkinyĩria kũgũrũ; no nĩamwĩrĩire atĩ nĩakaũheo ũtuĩke igai rĩake na rĩa njiaro ciake thuutha wake, o na gũtuĩka ndaarĩ na mwana. 6Nake Ithe witũ akiuga atĩ njiaro ciake igaatũũra irĩ ageeni bũrũriinĩ ũtaarĩ wacio, na nĩikatuuo ngombo na inyariirwo mĩaka magana maana.
7‘Nĩngatuĩra ciira rũrĩrĩ rũrĩa magaatungatĩra,’ ũguo nĩguo Ithe witũ oigire, ‘na thuutha ũcio nĩmakoima, maagĩũke maandũrĩre gũkũ handũ haha.’
8Na akĩmũhe kĩrĩĩkanĩro kĩa ũruu. Naake Iburahĩmu agĩciara Isaaka, akĩmũruithia mũthenya wa kanana; nake Isaaka agĩciara Jakubu, nake Jakubu agĩciara maithe maitũ arĩa ikũmi na eerĩ.
9Nao maithe maitũ, nĩ ũndũ wa kũiguĩra Jusufu ũiru, makĩmwendia bũrũriinĩ wa Misiri; no Ithe witũ aarĩ hamwe nake, 10akĩmũhonokia mathĩĩna-inĩ make mothe, akĩmũhe wega na ũũgĩ mbere ya Firaũni mũthamaki wa Misiri; nake akĩmũtua mwathi wa Misiri na wa nyũmba yothe ya Firaũni. 11Na rĩĩrĩ, nĩ kwagĩire na ng'aragu na thĩĩna mũnene bũrũri wothe wa Misiri na wa Kanaani, nao maithe maitũ makĩaga irio. 12Na rĩrĩa Jakubu aiguire atĩ kũrĩ na ngano kũu Misiri, agĩtũma maithe maitũ kuo mbere. 13Naguo mũthenya wa keerĩ, Jusufu akĩĩmenyithania kũrĩ ariũ a ithe, nake Firaũni akĩmenya ũhoro wa nyũmba ya Jusufu. 14Nake Jusufu agĩtũmanĩra ithe Jakubu na andũ ake othe, andũ mĩrongo mũgwanja na atano othe.
15Nake Jakubu agĩikũrũka Misiri; nake agĩkua, we na maithe maitũ. 16Nao magĩcookio Shekemu, magĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ĩrĩa Iburahĩmu aagũrĩte na betha kuuma kũrĩ ariũ a Hamori kũu Shekemu.
17Na rĩrĩa ihinda rĩa kĩĩranĩro kĩrĩa Ithe witũ eerĩire Iburahĩmu rĩakuhĩrĩirie, andũ acio makĩingĩha na makĩĩyongerera kũu Misiri, 18nginya rĩrĩa gwokire mũthamaki ũngĩ wathamakaga Misiri, ũrĩa ũtaamenyaga Jusufu. 19Mũthamaki ũcio akĩhinyĩrĩria andũ aitũ, na akĩnyariira maithe maitũ, akĩmaringĩrĩria maate twana twao nĩguo tũkue.
20Hĩndĩ ĩyo nĩrĩo Musa aaciarirwo, aarĩ mũthaka maitho-inĩ ma Ithe witũ. Nake akĩreererwo mĩeri ĩtatũ nyũmba-inĩ ya ithe. 21Na rĩrĩa aateeirwo, mwarĩ wa Firaũni akĩmuoya, akĩmũrera taarĩ mũrũwe. 22Nake Musa akĩrutwo ũũgĩ wothe wa Amisiri, na aarĩ na hinya ciugo-inĩ na ciĩko-inĩ.
23Na rĩrĩa aakinyirie mĩaka mĩrongo ĩna, agĩtua itua rĩa gũthiĩ gũceera ariũ a ithe, ariũ a Isiraeli. 24Na aona ũmwe wao agĩĩkwo ũũru, akĩmũrũĩrĩra ũcio wahinyĩrĩirio, akĩmũrĩhĩria na ũndũ wa kũringa Mũmisiri ũcio, akĩmũũraga. 25Eeciiragia atĩ ariũ a ithe nĩmegũtaũkĩrwo atĩ Ithe witũ nĩamũheaga ũhonokio na guoko gwake, no-o matiataũkĩirwo.
26Na mũthenya ũrĩa warũmĩrĩire, agĩkora andũ eerĩ makĩrũa, akĩgeria kũmaiguithania, akĩmeera atĩrĩ, ‘Arũme aya, inyuĩ mũrĩ ariũ a ithe. Nĩ kĩĩ gĩtũmaga mwĩĩkanĩre ũũru?’ 27No mũndũ ũcio wekaga mũndũ wa itũũra ũũru agĩkĩrĩrĩria Musa, akiuga atĩrĩ, ‘Nũũ wagũtuire mwathi na mũtuanĩri ciira witũ? 28Anga nĩ ũkwenda kũnjũraga o ta ũrĩa woragire Mũmisiri ira?’ 29Na nĩ ũndũ wa kiugo kĩu, Musa akĩũra, agĩtũũra arĩ mũgeeni bũrũriinĩ wa Midiani, kũrĩa aaciarire aariũ eerĩ.
30Na thuutha wa mĩaka mĩrongo ĩna, mũraika akĩmuumĩrĩra werũ-inĩ wa Kĩrĩma gĩa Sinai, rũrĩrĩmbĩ-inĩ rwa kĩhinga kĩrĩa kĩaakanaga mwaki. 31Naake Musa akĩona ũguo akĩgega; na rĩrĩa aakuhĩrĩirie nĩguo arore wega, mũgambo wa Ithe witũ ũgĩũka ũkĩmwĩra atĩrĩ:
32‘Niĩ nĩ niĩ Ngai wa maithe maguo—Ngai wa Iburahĩmu, na wa Isaaka, na wa Jakubu.’ Nake Musa akĩinaina, akĩremwo nĩ kũrora. 33Ningĩ Ithe witũ akĩmwĩra atĩrĩ, ‘Ruta iraatũ magũrũ-inĩ maku, nĩgũkorwo handũ harĩa ũrũgamĩte nĩ thĩĩ theru.’ 34Ti-itherũ nĩnyonete thĩĩna wa andũ akwa kũu Misiri, na nĩnjiguĩte gũcaaya kwao, na nĩnjikũrũkĩte nĩguo ndĩmahonokie. Na rĩu thiĩ—nĩ ngũgũtũma Misiri.
35Musa ũcio, ũrĩa maaregire makiuga atĩrĩ, ‘Nũũ wagũtuire mwathi na mũtuanĩri ciira?’—ũcio nĩwe Ithe witũ aatũmire atuĩke mwathi o na mũkũũri, na guoko gwa mũraika ũrĩa wamuumĩrĩire kĩhinga-inĩ. 36Mũndũ ũcio nĩwe wamarutire na nja, agĩĩka magegania na ciama bũrũriinĩ wa Misiri, na Iria-inĩ Itune, na werũ-inĩ mĩaka mĩrongo ĩna. 37Ũyũ nĩwe Musa ũrĩa werire ariũ a Isiraeli atĩrĩ, ‘Ithe witũ nĩakamũarahũrĩra mũnabii ũhaana ta niĩ, kuuma kũrĩ ariũ a ithe wanyu.’ 38Ũyũ nĩwe warĩ kĩũngano-inĩ kũu werũ-inĩ, hamwe na mũraika ũrĩa waaragia nake Kĩrĩma-inĩ gĩa Sinai, na hamwe na maithe maitũ—nake akĩamũkĩra ciugo irĩ muoyo nĩguo atũhe.
39Nao maithe maitũ makĩrega kũmwathĩkĩra; makĩmũrega, na ngoro-inĩ ciao magĩcookerera Misiri, 40makĩĩra Harũni atĩrĩ, ‘Tũthondekere ngai iria igũtũtongoria. Nĩ ũndũ wa Musa ũyũ ũrĩa watũrutire bũrũriinĩ wa Misiri, tũtiũĩ ũrĩa aathiire.’ 41Nao magĩthondeka njaũ matukũ-inĩ macio, makĩrutĩra mũhianano ũcio igongona, na magĩkenera kĩrĩa moko mao mathondekete. 42No Ithe witũ akĩmahũndũka, akĩmarekereria mahooyage mbũtũ cia igũrũ, o ta ũrĩa kwandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa anabii: ‘Anga nĩmwandeheire nyamũ cia gũthĩnjwo na magongona mĩaka mĩrongo ĩna kũu werũ-inĩ, inyuĩ nyũmba ya Isiraeli? 43Nĩmwakuuire hema ya Moleku na njata ya ngai yanyu Refani, mĩhianano ĩrĩa mwathondekire nĩguo mũmĩhooyage; nĩ ũndũ ũcio nĩngamũtwara mũgaikare haraaya mũhĩtũkĩire Babuloni.’
44Maithe maitũ maarĩ na hema ĩrĩa ya ũira kũu werũ-inĩ, o ta ũrĩa ũrĩa waaragia na Musa aamwathĩte amĩthondeke, akĩmĩhaananĩria na mũhianĩre ũrĩa oonete. 45Nao maithe maitũ, o nao, makĩmĩrehe hamwe na Joshua rĩrĩa maatunyire ndũũrĩrĩ bũrũri, iria Ithe witũ aaingatire mbere yao. Na gũgĩikara ũguo nginya matukũ-inĩ ma Daudi, 46ũrĩa woonire wega harĩ Ithe witũ, na akĩhooya etĩkĩrio gũthondekera Ithe witũ gĩikaro. 47No nĩ Solomoni wamwakĩire nyũmba. 48No rĩrĩ, Ũrĩa-ũrĩ-Igũrũ-Mũno ndatũũraga nyũmba iria ciakĩtwo na moko ma andũ, o ta ũrĩa mũnabii oigaga:
49‘Igũrũ nĩrĩo gĩtĩ gĩakwa kĩa ũnene, nayo thĩ nĩyo gaturwa ka makinya makwa. Mũngĩnjakĩra nyũmba ya mũthemba ũrĩkũ, ũguo nĩguo Ithe witũ oigaga, kana handũ ha kĩhurũko gĩakwa nĩ harĩkũ? 50Githĩ guoko gwakwa tiguo gwathondekire indo ici ciothe?’
51“Inyuĩ andũ a ngoro nyũmũ, mũtarĩ aruu ngoro-inĩ na matũ-inĩ, hĩndĩ ciothe nĩmũreganaga na Roho Mũtheru—o ta ũrĩa maithe manyu meekire, no taguo o na inyuĩ mwĩkaga. 52Nĩ mũnabii ũrĩkũ maithe manyu mataanyariirire? Nĩmooragire arĩa maarathĩte o mbere ũhoro wa gũũka kwa Ũrĩa Mũthingu—ũrĩa inyuĩ rĩu mũkĩmũkũũria na mũkĩmũũraga. 53Inyuĩ arĩa mwamũkĩrire watho na guoko gwa araika, no mũtiawũrũmĩrĩire.”
54Na rĩrĩa maiguire maũndũ macio, makĩrakara mũno ngoro-inĩ ciao, makĩmũhagaranĩria magego. 55No Stefano, aiyũrĩtwo nĩ Roho Mũtheru, agĩcũthĩrĩria igũrũ, akĩona riiri wa Ithe witũ, na Jesũ arũgamĩte guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ithe witũ. a a v55 Stefano nĩona Jesũ arũgamĩte hakuhĩ na Ithe witũ kũu igũrũ — Mũũriũ agĩtĩĩithio mwena wa guoko kwa ũrĩo kwa Ithe witũ, mũndũ ũtarĩ Ithe witũ no akagwatana riiri wake nake.
56Nake akiuga atĩrĩ, “Ta rorai, nĩndĩrona igũrũ rĩhingũkĩte, na Mũrũ wa Mũndũ arũgamĩte guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ithe witũ.”
57No-o makĩanĩrĩra na mũgambo mũnene, makĩĩhinga matũ, makĩmũguthũkĩra hamwe. 58Nao makĩmũrutũrũra nja ya itũũra inene, makĩmũhũra na mahiga. Nao aira acio makĩiga nguo ciao magũrũ-inĩ ma mwanake ũmwe wetagwo Saũlũ.
59Na rĩrĩa maamũhũraga na mahiga, Stefano agĩkaya, akiuga atĩrĩ, “Mwathani Jesũ, amũkĩra roho wakwa.” b b v59 Agĩkua, Stefano akĩneana roho wake kũrĩ Jesũ — o ihooya rĩrĩa Jesũ aahooire Ithe arĩ mũtharaba-inĩ (Luka 23:46). Kũhooya ihooya rĩu kũrĩ Jesũ nĩ kuumbũra atĩ nĩwe Mwathani.
60Agĩturia maru, akĩanĩrĩra na mũgambo mũnene, akiuga atĩrĩ, “Mwathani, ndũkamatuĩre ciira nĩ ũndũ wa wĩhia ũyũ.” Na aarĩkia kuuga ũguo, agĩkoma toro.