હવે છપાયેલી
પુસ્તક

સુખની પરીક્ષા

ઉપદેશક પૈસાથી બંધાય તે બધું અજમાવે છે: ઘરો, દ્રાક્ષાવાડીઓ, બગીચા, ગાયકો, ખજાનો. પણ તેને આનંદ અને સિદ્ધિ બંને ખાલી લાગે છે, કારણ કે જ્ઞાની પણ મૂર્ખની જેમ મરે છે અને વારસદાર બધું ઉડાવી દઈ શકે. બાકી રહે છે ખાવું, પીવું અને કામ કરવું, જે ઈશ્વરના હાથમાંથી મળે છે.

અધ્યાય 2.

મેં મારા મનમાં કહ્યું, “ચાલ, હું તને સુખથી પારખી જોઉં; જે સારું છે તે ભોગવ.” પણ એય ક્ષણિક નીવડ્યું. હાસ્ય વિશે મેં કહ્યું, “એ તો ગાંડપણ છે,” અને સુખ વિશે, “એ શું સાધે છે?”

દ્રાક્ષારસથી મારા શરીરને કેમ પ્રફુલ્લિત કરવું—છતાં મારું મન જ્ઞાનથી મને દોરતું રહ્યું—અને મૂર્ખતાને કેમ પકડવી એ મેં મારા મનમાં તપાસ્યું, જ્યાં સુધી હું જોઉં કે આકાશ નીચે પોતાના જીવનના થોડા દિવસોમાં માણસોએ કરવા માટે શું સારું છે. મેં મોટાં કામ હાથ ધર્યાં. મેં પોતાને માટે ઘરો બાંધ્યાં અને દ્રાક્ષાવાડીઓ રોપી. મેં પોતાને માટે બગીચા અને ઉદ્યાનો બનાવ્યાં, અને તેમાં જાતજાતનાં ફળનાં વૃક્ષો રોપ્યાં. વધતાં વૃક્ષોના વનને સિંચવા માટે મેં પોતાને માટે પાણીનાં તળાવો બનાવ્યાં. મેં દાસ અને દાસીઓ ખરીદ્યાં, અને ઘરમાં જન્મેલા દાસો પણ મારી પાસે હતા. યરુશાલેમમાં મારી પહેલાંના કોઈ પણ કરતાં મોટાં ઢોરઢાંખર અને ઘેટાંબકરાંનાં ટોળાં મારી પાસે હતાં. મેં પોતાને માટે ચાંદી અને સોનું, રાજાઓ અને પ્રાંતોનો ખજાનો એકઠો કર્યો. મેં ગાનારા અને ગાનારીઓ મેળવ્યાં, અને પુરુષોને આનંદ આપનારી—ઘણી ઉપપત્નીઓ મેળવી. એમ હું મહાન થયો, યરુશાલેમમાં મારી પહેલાંના સૌ કરતાં મહાન; અને મારું જ્ઞાન મારી સાથે રહ્યું. મારી આંખોએ જે કંઈ ઇચ્છ્યું તે મેં અટકાવ્યું નહિ. મેં મારા મનને કોઈ આનંદ નકાર્યો નહિ, કારણ, મારા સર્વ કામમાં મારું મન આનંદ પામતું હતું, અને મારા સર્વ કામનું મને એ જ ફળ મળ્યું. પછી મેં મારા હાથે કરેલાં સર્વ કામ અને તે કરવામાં મેં વેઠેલી મહેનત પર નજર કરી, અને એ બધું ક્ષણિક હતું, પવનની પાછળ દોડવા જેવું; સૂર્ય નીચે કશો લાભ ન થયો.

મૂર્ખતા સામે જ્ઞાન

પછી હું જ્ઞાન, ગાંડપણ અને મૂર્ખતા પર વિચાર કરવા વળ્યો. કેમ કે રાજાની પછી આવનાર શું કરી શકે? જે અગાઉ થઈ ચૂક્યું છે તે જ. મેં જોયું કે જેમ અંધકાર કરતાં અજવાળામાં વધારે લાભ છે, તેમ મૂર્ખતા કરતાં જ્ઞાનમાં વધારે લાભ છે. જ્ઞાની માણસની આંખો તેના માથામાં છે, પણ મૂર્ખ અંધકારમાં ચાલે છે. તોપણ મેં જાણ્યું કે તે સૌને એક જ અંત પ્રાપ્ત થાય છે. a a v14 “આંખો તેના માથામાં છે” એ હિબ્રૂ રૂઢિપ્રયોગ છે: જ્ઞાની માણસ સ્પષ્ટ જુએ છે. પછી મેં વિચાર્યું, “મૂર્ખનો અંત મારો પણ છે. તો પછી હું આટલો બધો જ્ઞાની કેમ થયો?” અને મેં નક્કી કર્યું કે એય ક્ષણિક છે. મૂર્ખની જેમ જ્ઞાની પણ લાંબા સમય સુધી યાદ રહેશે નહિ; આવનારા દિવસોમાં બન્ને ભુલાઈ જાય છે. અરે, મૂર્ખોની જેમ જ જ્ઞાની પણ કેવા મરણ પામે છે! તેથી મેં જીવનને ધિક્કાર્યું, કારણ, સૂર્ય નીચે થતું કામ મને દુઃખ આપતું હતું; એ બધું ક્ષણિક છે, પવનની પાછળ દોડવા જેવું.

પારકાને સોંપાતી મહેનત

મેં સૂર્ય નીચેની મારી સર્વ મહેનતને ધિક્કારી, કેમ કે મારી પછી આવનારને મારે તે મૂકી જવી પડશે. કોણ જાણે તે જ્ઞાની થશે કે મૂર્ખ? તોપણ સૂર્ય નીચે મેં મારા જ્ઞાનથી જેને માટે મહેનત કરી તે બધા પર તે અધિકાર ચલાવશે. એય ક્ષણિક છે.

તેથી સૂર્ય નીચે મેં જે સર્વ મહેનત કરી તે વિશે મેં મારા મનને નિરાશામાં સોંપી દીધું. કોઈ માણસ જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને કૌશલ્યથી મહેનત કરે, તોપણ જેણે તેને માટે કદી મહેનત કરી નથી તેને ભોગવવા માટે તે બધું મૂકી જવું પડે છે. એય ક્ષણિક છે, મોટી બદી છે. સૂર્ય નીચે માણસ જે સર્વ મહેનત અને મનની તનતોડ કરે છે તેથી તેને શો લાભ થાય છે? તેના સર્વ દિવસો શોક લાવે છે, તેનું કામ દુઃખ; રાતે પણ તેના મનને આરામ મળતો નથી. એય ક્ષણિક છે. માણસને માટે ખાવું, પીવું અને પોતાના કામમાં આનંદ માણવો એના કરતાં સારું કશું નથી. મેં જોયું કે એય ઈશ્વરના હાથથી છે, કેમ કે તેમના વિના કોણ ખાઈ શકે કે કોણ આનંદ માણી શકે? ઈશ્વર પોતાને પ્રસન્ન કરનાર માણસને જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને આનંદ આપે છે, પણ પાપીને તે એકઠું કરવાનું અને ભેગું કરવાનું કામ આપે છે, જેથી તે ઈશ્વરને પ્રસન્ન કરનારને સોંપે. એય ક્ષણિક છે, પવનની પાછળ દોડવા જેવું.