उपदेशक 2

2 ¹ मी माझ्या मनात म्हणालो, “ये, मी तुला सुखाने पारखीन; जे चांगले आहे त्याचा उपभोग घे.” पण हेही क्षणभंगुर ठरले. ² हास्याविषयी मी म्हणालो, “हे वेडेपण आहे,” आणि सुखाविषयी, “याने काय साधते?”

³ माझ्या शरीराला द्राक्षारसाने कसे आनंदित करावे—तरीही माझे मन मला ज्ञानाने मार्गदर्शन करत असता—आणि मूर्खपणाला कसे धरावे, हे मी माझ्या मनात शोधून पाहिले; यासाठी की स्वर्गाखाली माणसांनी आपल्या आयुष्याच्या थोड्या दिवसांत काय करणे बरे आहे ते मला दिसावे. ⁴ मी मोठमोठी कामे हाती घेतली. मी स्वतःसाठी घरे बांधली आणि द्राक्षमळे लावले. ⁵ मी स्वतःसाठी बागा व उपवने केली, आणि त्यांत सर्व प्रकारची फळझाडे लावली. ⁶ वाढणाऱ्या झाडांच्या वनाला पाणी देण्यासाठी मी स्वतःसाठी पाण्याची तळी केली. ⁷ मी दास व दासी विकत घेतल्या, आणि घरात जन्मलेले दासही माझ्याजवळ होते. यरुशलेमेत माझ्यापूर्वी होऊन गेलेल्या कोणाहीपेक्षा माझ्याजवळ गुरांचे व शेरडामेंढरांचे मोठे कळप होते. ⁸ मी स्वतःसाठी सोने व चांदी, राजांचा व प्रांतांचा खजिना जमवला. मी गायक व गायिका मिळवल्या, आणि माणसांचे सुखविलास—पुष्कळ उपपत्नी मिळवल्या. ⁹ अशा प्रकारे मी थोर झालो, यरुशलेमेत माझ्यापूर्वी होऊन गेलेल्या सर्वांहून थोर झालो; आणि माझे ज्ञान माझ्याजवळ टिकून राहिले. ¹⁰ माझ्या डोळ्यांना जे जे हवे ते मी त्यांच्यापासून राखून ठेवले नाही. माझ्या मनाला कोणताही आनंद मी नाकारला नाही, कारण माझे मन माझ्या सर्व कामात आनंदित होत असे, आणि हेच माझ्या सर्व कष्टांचे फळ होते. ¹¹ मग माझ्या हातांनी केलेल्या सर्व कामांकडे आणि ते करण्यात मी घेतलेल्या कष्टांकडे मी न्याहाळून पाहिले, तेव्हा ते सर्व क्षणभंगुर, वाऱ्याचा पाठलाग असे होते; सूर्याखाली काहीच लाभ झाला नाही.

मूर्खपणाविरुद्ध ज्ञान

¹² मग ज्ञान, वेडेपण व मूर्खपण यांचा विचार करण्याकडे मी वळलो. कारण राजाच्या वारसाला काय करता येईल? जे आधीच केले गेले आहे तेवढेच. ¹³ जसा अंधारापेक्षा प्रकाश श्रेष्ठ आहे, तसा मूर्खपणापेक्षा ज्ञानाचा अधिक लाभ आहे हे मी पाहिले. ¹⁴ ज्ञानी माणसाचे डोळे त्याच्या मस्तकात असतात, पण मूर्ख अंधारात चालतो. तरीही त्या सर्वांचीच गत एकसारखी होते हे मी ओळखले. ¹⁵ मग मी विचार केला, “मूर्खाची गत तीच माझीही होणार. मग मी इतका फार ज्ञानी का झालो?” आणि हेही क्षणभंगुर आहे असे मी ठरवले. ¹⁶ ज्ञानी असो वा मूर्ख, त्याची आठवण कोणी कायमची ठेवत नाही; येणाऱ्या दिवसांत दोघेही विसरले जातात. मूर्खांप्रमाणेच ज्ञानीही कसे मरतात! ¹⁷ म्हणून मी जीविताचा तिरस्कार केला, कारण सूर्याखाली केलेल्या कामाने मला दुःख दिले; ते सर्व क्षणभंगुर, वाऱ्याचा पाठलाग असे आहे.

परक्यासाठी सोडलेले कष्ट

¹⁸ सूर्याखाली केलेल्या माझ्या सर्व कष्टांचा मी तिरस्कार केला, कारण माझ्यामागून येणाऱ्याला ते मला सोडून द्यावे लागणार. ¹⁹ तो ज्ञानी होईल की मूर्ख, हे कोणाला ठाऊक? तरीही सूर्याखाली माझ्या ज्ञानाने मी ज्यासाठी कष्ट केले त्या सर्वांवर तो अधिकार गाजवील. हेही क्षणभंगुर आहे.

²⁰ म्हणून सूर्याखाली मी ज्या सर्व कष्टांत श्रम केले त्यांविषयी मी आपले मन निराशेला सोपवले. ²¹ एखादा माणूस ज्ञानाने, विद्येने व कौशल्याने काम करतो, तरी ज्याने त्यासाठी कष्ट केले नाहीत अशा कोणाच्या उपभोगासाठी ते सर्व त्याला सोडून द्यावे लागते. हेही क्षणभंगुर, मोठे वाईट आहे. ²² सूर्याखाली माणूस जे कष्ट व मनाची धडपड करतो त्या सर्वांपासून त्याला काय लाभ होतो? ²³ त्याचे सर्व दिवस दुःख आणतात, त्याचे काम खेद आणते; रात्रीदेखील त्याच्या मनाला विसावा मिळत नाही. हेही क्षणभंगुर आहे. ²⁴ खाणे, पिणे आणि आपल्या कामात सुख मानणे यापेक्षा माणसासाठी अधिक चांगले काही नाही. हेही देवाच्या हातून आहे असे मी पाहिले, ²⁵ कारण त्याच्यावाचून कोण खाऊ शकेल किंवा कोण सुख भोगू शकेल? ²⁶ जो माणूस देवाला संतोषवतो त्याला तो ज्ञान, विद्या व आनंद देतो, पण पाप्याला तो जमवण्याचे व साठवण्याचे काम देतो, यासाठी की जो देवाला संतोषवतो त्याच्या हाती ते द्यावे. हेही क्षणभंगुर, वाऱ्याचा पाठलाग असे आहे.