नीतिसूत्रे 21

21 ¹ राजाचे मन आमच्या पित्याच्या हातात पाण्याच्या प्रवाहासारखे आहे; त्याला पाहिजे तिकडे तो ते वळवतो. ² माणसाचा प्रत्येक मार्ग योग्य वाटतो त्याच्या स्वतःच्या दृष्टीने, पण आमचा पिता अंतःकरण तोलून पाहतो. ³ नीतीने व न्यायाने वागणे हे यज्ञापेक्षा आमच्या पित्याला अधिक आवडते. ⁴ गर्विष्ठ नजर व अहंकारी मन — दुष्टांचा दीप — हे पाप आहे. ⁵ उद्योगी माणसाचे बेत निश्चितच समृद्धीकडे नेतात, पण जे घाई करतात ते सर्व दारिद्र्यात पडतात. ⁶ लबाड जिभेने संपत्ती मिळवणे ही क्षणभंगुर वाफ आहे, प्राणघातक सापळा आहे. ⁷ दुष्टांचा हिंसाचार त्यांना ओढून नेईल, कारण ते न्यायाने वागण्यास नकार देतात. ⁸ अपराध्याचा मार्ग वाकडा असतो, पण शुद्ध माणसाचे आचरण सरळ असते. ⁹ धाब्याच्या कोपऱ्यात राहणे बरे भांडखोर बायकोबरोबर एका घरात राहण्यापेक्षा. ¹⁰ दुष्टाचा जीव दुष्कर्मासाठी तळमळतो; त्याच्या दृष्टीत शेजाऱ्याला दया मिळत नाही. ¹¹ थट्टेखोराला शिक्षा होते तेव्हा भोळे शहाणे होतात; शहाण्याला शिकवले जाते तेव्हा त्याला ज्ञान मिळते. ¹² आमचा पिता, जो नीतिमान आहे, तो दुष्टांच्या घरावर लक्ष ठेवतो आणि दुष्टांचा नाश करतो. ¹³ जो गरिबाच्या आरोळीकडे आपले कान बंद करतो तोही आरोळी मारेल पण त्याला उत्तर मिळणार नाही. ¹⁴ गुप्तपणे दिलेली भेट राग शांत करते, आणि लाच वस्त्रात लपवून दिलेली तीव्र क्रोध शमवते. ¹⁵ न्याय केला जातो तेव्हा नीतिमानांना आनंद होतो, पण दुष्कर्म करणाऱ्यांना धडकी भरते. ¹⁶ जो माणूस समजुतीच्या मार्गापासून भटकतो तो मृतांच्या मंडळीत विसावा घेईल. ¹⁷ जो चैनीवर प्रेम करतो तो दरिद्री होईल; जो द्राक्षारस व तेल यांवर प्रेम करतो तो कधीही श्रीमंत होणार नाही. ¹⁸ दुष्ट हे नीतिमानांसाठी खंडणी ठरतात, आणि विश्वासघातकी सरळ मनाच्यांसाठी. ¹⁹ ओसाड वाळवंटात राहणे बरे, त्या भांडखोर व कुरकुर करणाऱ्या बायकोबरोबर राहण्यापेक्षा. ²⁰ शहाण्याच्या घरात मौल्यवान संपत्ती व तेल असते, पण मूर्ख आपले सर्वस्व गिळून टाकतो. ²¹ जो नीतिमत्ता व विश्वासू प्रेम यांच्या मागे लागतो, त्याला जीवन, नीतिमत्ता व सन्मान मिळतो. ²² शहाणा माणूस बलवानांच्या नगरावर चढाई करतो आणि ज्या तटबंदीवर ते भरवसा ठेवतात ती पाडून टाकतो. ²³ जो आपले तोंड व जीभ सांभाळतो तो स्वतःला संकटांपासून दूर ठेवतो. ²⁴ जो अतिशय उद्दामपणे वागतो, अशा गर्विष्ठ व घमेंडखोर माणसाचे नाव “थट्टेखोर” असे आहे. ²⁵ आळशी माणसाची लालसा त्याला ठार मारते, कारण त्याचे हात काम करण्यास नकार देतात. ²⁶ दिवसभर लालसा वाढतच जाते, पण नीतिमान देतो आणि हात आखडता घेत नाही. ²⁷ दुष्टाचा यज्ञ ओंगळ आहे — दुष्ट हेतूने आणला तर किती अधिक! ²⁸ खोटा साक्षीदार नाश पावेल, पण जो लक्ष देऊन ऐकतो त्याची साक्ष टिकून राहील. ²⁹ दुष्ट माणूस निर्लज्ज चेहरा धारण करतो, पण सरळ माणूस आपल्या मार्गांचा विचार करतो. ³⁰ कोणतेही ज्ञान नाही, समज नाही, सल्ला नाही जो आमच्या पित्यापुढे टिकाव धरील. ³¹ युद्धाच्या दिवसासाठी घोडा सज्ज केला जातो, पण विजय आमच्या पित्याकडून आहे.