नीतिसूत्रे 28

28 ¹ पाठलाग करणारा कोणी नसतानाही दुर्जन पळून जातात, पण नीतिमान सिंहासारखे निर्भय असतात. ² जेव्हा देश बंड करतो, तेव्हा त्याला पुष्कळ अधिकारी असतात, पण समजूतदार व ज्ञानी माणसामुळे तो स्थिर राहतो. ³ एक गरीब माणूस जो असहायांवर जुलूम करतो, तो अन्न शिल्लक न ठेवणाऱ्या मुसळधार पावसासारखा आहे. ⁴ नियमशास्त्र सोडून देणारे दुर्जनांची स्तुती करतात, पण नियमशास्त्र पाळणारे त्यांच्याविरुद्ध झगडतात. ⁵ दुष्ट लोकांना न्याय समजत नाही, पण आमच्या पित्याचा शोध घेणाऱ्यांना तो पूर्णपणे समजतो. ⁶ प्रामाणिकपणे चालणारा गरीब माणूस बरा, आपल्या मार्गांत वाकडा असलेल्या श्रीमंतापेक्षा. ⁷ जो नियमशास्त्र पाळतो तो समजूतदार पुत्र आहे, पण खादाडांचा सोबती आपल्या वडिलांना लज्जित करतो. ⁸ जो व्याजाने व अन्यायी नफ्याने आपली संपत्ती वाढवतो, तो गरिबांवर उदार असणाऱ्यासाठी ती जमा करतो. ⁹ जर कोणी नियमशास्त्र ऐकण्यास नकार देतो, तर त्याची प्रार्थनाही तिरस्करणीय ठरते. ¹⁰ जो सरळमार्गी लोकांना वाईट मार्गावर भटकवतो, तो स्वतःच्याच खड्ड्यात पडेल, पण निर्दोष चांगल्या गोष्टींचे वतन पावतील. ¹¹ श्रीमंत माणूस आपल्या स्वतःच्या दृष्टीने शहाणा असतो, पण समजूतदार गरीब त्याला पुरता ओळखतो. ¹² जेव्हा नीतिमानांचा विजय होतो, तेव्हा मोठे वैभव असते, पण जेव्हा दुर्जन उठतात, तेव्हा लोक लपून बसतात. ¹³ जो आपली पापे लपवतो त्याची भरभराट होत नाही, पण जो ती कबूल करून त्यांपासून वळतो त्याच्यावर दया केली जाते. ¹⁴ जो नेहमी सद्भावाने भीति बाळगतो तो धन्य, पण जो आपले हृदय कठीण करतो तो संकटात पडेल. ¹⁵ गर्जणाऱ्या सिंहासारखा किंवा चालून येणाऱ्या अस्वलासारखा असहाय लोकांवरील दुर्जन अधिकारी असतो. ¹⁶ समजूत नसलेला अधिकारी क्रूर जुलमी असतो, पण जो अन्यायी नफ्याचा द्वेष करतो तो आपले आयुष्य वाढवतो. ¹⁷ रक्तपाताच्या दोषाने भारावलेला माणूस मरेपर्यंत पळता राहील; कोणीही त्याला आधार देऊ नये. ¹⁸ जो प्रामाणिकपणे चालतो तो सुरक्षित राखला जाईल, पण जो आपल्या मार्गांत वाकडा असतो तो अचानक पडेल. ¹⁹ जो आपल्या जमिनीत कष्ट करतो त्याला भरपूर भाकर मिळेल, पण जो रिकाम्या गोष्टींच्या मागे धावतो त्याला भरपूर दारिद्र्य मिळेल. ²⁰ विश्वासू माणसावर आशीर्वादांचा वर्षाव होईल, पण जो श्रीमंत होण्याची घाई करतो तो शिक्षेवाचून राहणार नाही. ²¹ पक्षपात करणे बरे नाही, तरी भाकरीच्या तुकड्यासाठी माणूस अन्याय करतो. ²² कंजूष माणूस संपत्तीच्या मागे धावतो आणि दारिद्र्य आपणावर येईल हे त्याला कळत नाही. ²³ जो माणसाला दोष दाखवतो त्याला शेवटी अधिक कृपा लाभेल, जिभेने खुशामत करणाऱ्यापेक्षा. ²⁴ जो आपल्या बापाला किंवा आईला लुटतो आणि म्हणतो, “हे पाप नाही,” तो नाश करणाऱ्याचा सोबती आहे. ²⁵ लोभी माणूस भांडण उकरून काढतो, पण जो आमच्या पित्यावर भरवसा ठेवतो तो समृद्ध होईल. ²⁶ जो आपल्याच हृदयावर भरवसा ठेवतो तो मूर्ख आहे, पण जो ज्ञानाने चालतो तो सुरक्षित राखला जाईल. ²⁷ जो गरिबांना देतो त्याला कशाचीही कमतरता भासणार नाही, पण जो त्यांच्याकडे डोळेझाक करतो त्याच्यावर पुष्कळ शाप येतील. ²⁸ जेव्हा दुर्जन उठतात, तेव्हा लोक लपून बसतात, पण जेव्हा ते नष्ट होतात, तेव्हा नीतिमानांची भरभराट होते.