नीतिसूत्रे 19

19 ¹ आपल्या सात्त्विकतेने चालणारा गरीब माणूस बरा, वाकडे बोलणाऱ्या मूर्खापेक्षा. ² तसेच, ज्ञानाशिवायची इच्छा बरी नाही, आणि जो घाईने वागतो तो वाट चुकतो. ³ माणसाची स्वतःची मूर्खता त्याची वाट बिघडवते, तरी त्याचे मन आमच्या पित्यावर संतापते. ⁴ संपत्ती पुष्कळ मित्र जोडते, पण गरीब आपल्या मित्रापासून विभक्त होतो. ⁵ खोटा साक्षीदार शिक्षेवाचून राहणार नाही, आणि लबाडी ओकणारा सुटणार नाही. ⁶ पुष्कळ जण उदार माणसाची मर्जी शोधतात, आणि दान देणाऱ्याचा प्रत्येक जण मित्र होतो. ⁷ गरीब माणसाचे सर्व भाऊ त्याचा द्वेष करतात; मग त्याचे मित्र त्याच्यापासून किती तरी दूर राहतील! तो त्यांच्यामागे हाक मारतो, पण ते निघून गेलेले असतात. ⁸ जो ज्ञान मिळवतो तो स्वतःच्या जिवावर प्रेम करतो; जो समजूतदारपणा राखतो त्याला हित मिळेल. ⁹ खोटा साक्षीदार शिक्षेवाचून राहणार नाही, आणि लबाडी ओकणारा नाश पावेल. ¹⁰ मूर्खाला ऐषआराम शोभत नाही—मग दासाने अधिकाऱ्यांवर राज्य करणे तर किती कमी शोभेल! ¹¹ माणसाची सुबुद्धी त्याला रागास मंद करते, आणि अपराधाकडे दुर्लक्ष करणे हेच त्याचे वैभव. ¹² राजाचा क्रोध सिंहाच्या गर्जनेसारखा असतो, पण त्याची मर्जी गवतावरील दवासारखी असते. ¹³ मूर्ख मुलगा हा नाशच, त्याच्या बापाला, आणि पत्नीचे भांडण म्हणजे सतत गळणारे पाणी. ¹⁴ घर व संपत्ती हे पूर्वजांकडून मिळालेले वतन आहे, पण सुज्ञ पत्नी आमच्या पित्याकडून मिळते. ¹⁵ आळस गाढ झोपेत टाकतो, आणि निष्क्रिय माणूस उपाशी राहील. ¹⁶ जो आज्ञा पाळतो तो आपला जीव राखतो; जो आपल्या मार्गांचा तिरस्कार करतो तो मरेल. ¹⁷ जो गरिबांवर उदार होतो तो आमच्या पित्याला उसने देतो, आणि आमचा पिता त्याच्या कृत्याची परतफेड करील. ¹⁸ आशा असतानाच आपल्या मुलाला शिस्त लाव, आणि त्याच्या नाशावर मन लावू नकोस. ¹⁹ अति क्रोधी माणसाला दंड भरावाच लागतो; कारण तू त्याला सोडवलेस, तरी पुन्हा तेच करावे लागेल. ²⁰ सल्ला ऐक आणि शिस्त स्वीकार, म्हणजे पुढील दिवसांत तुला ज्ञान प्राप्त होईल. ²¹ माणसाच्या मनात पुष्कळ योजना असतात, पण आमच्या पित्याचा सल्लाच टिकून राहील. ²² माणसामध्ये जे इष्ट ते म्हणजे प्रेमदया, आणि लबाड्यापेक्षा गरीब माणूस बरा. ²³ आमच्या पित्याचे भय जीवनाकडे नेते, आणि ज्याच्याजवळ ते आहे तो तृप्त होऊन विसावतो, अरिष्ट त्याला शिवत नाही. ²⁴ आळशी आपला हात ताटात बुडवतो, पण तो तोंडाकडे परत नेतही नाही. ²⁵ थट्टेखोराला मार, म्हणजे भोळा शहाणपण शिकेल; समजदार माणसाला ताकीद दे, म्हणजे त्याला ज्ञान प्राप्त होईल. ²⁶ जो आपल्या बापावर जुलूम करतो आणि आईला हाकलून लावतो, तो लाज व अपमान आणणारा मुलगा होय. ²⁷ माझ्या मुला, उपदेश ऐकणे थांबवलेस, तर तू ज्ञानाच्या वचनांपासून भरकटशील. ²⁸ निरुपयोगी साक्षीदार न्यायाची थट्टा करतो, आणि दुष्टाचे तोंड दुष्टता गिळंकृत करते. ²⁹ थट्टेखोरांसाठी दंड तयार आहे, आणि मूर्खांच्या पाठीसाठी फटके.