આપણા પિતાની સલાહ ટકી રહે છે

ગરીબી અને મિત્રતા, લાગણીવેડા વિના: ધન મિત્રો વધારે છે, જ્યારે ગરીબના પોતાના ભાઈઓ પણ તેને ટાળે છે. તેની સાથે સંયમની વાત છે, કારણ કે સદ્બુદ્ધિ માણસને ક્રોધમાં ધીમો બનાવે છે અને અપરાધને જતો કરવો તેનો મહિમા કહેવાય છે. ગરીબને આપવું એ આપણા પિતાને ઉછીનું આપવું છે.

અધ્યાય 19.

જેના શબ્દો વાંકા છે અને જે મૂર્ખ છે તેના કરતાં, પોતાની પ્રામાણિકતામાં ચાલનાર ગરીબ માણસ સારો છે. વળી, જ્ઞાન વગરની ઇચ્છા સારી નથી, અને જે ઉતાવળથી કામ કરે છે તે માર્ગ ચૂકી જાય છે. માણસની પોતાની મૂર્ખતા તેના માર્ગને બગાડે છે, તોપણ તેનું હૃદય આપણા પિતા વિરુદ્ધ કોપે ભરાય છે. સંપત્તિ ઘણા મિત્રો વધારે છે, પણ ગરીબ પોતાના મિત્રથી અલગ થઈ જાય છે. જૂઠો સાક્ષી સજા પામ્યા વગર રહેશે નહિ, અને જે જૂઠાણું બોલે છે તે બચી શકશે નહિ. ઘણા ઉદાર માણસની કૃપા શોધે છે, અને ભેટ આપનારનો તો દરેક મિત્ર બને છે. ગરીબ માણસના બધા ભાઈઓ તેને ધિક્કારે છે; તો તેના મિત્રો તો તેનાથી કેટલા વધારે દૂર રહે! તે તેઓની પાછળ પોકારે છે, પણ તેઓ જતા રહ્યા હોય છે. જે ડહાપણ મેળવે છે તે પોતાના જીવને ચાહે છે; જે સમજને સાચવી રાખે છે તેને હિત પ્રાપ્ત થશે. જૂઠો સાક્ષી સજા પામ્યા વગર રહેશે નહિ, અને જે જૂઠાણું બોલે છે તે નાશ પામશે. મૂર્ખને ભોગવિલાસ શોભતો નથી—તો સેવક સરદારો પર અધિકાર ચલાવે એ તો એથીય ઓછું શોભે. માણસની સમજ તેને ક્રોધ કરવામાં ધીમો બનાવે છે, અને અપરાધને જતો કરવો એ તેનો મહિમા છે. રાજાનો કોપ સિંહની ગર્જના જેવો છે, પણ તેની કૃપા ઘાસ પરના ઝાકળ જેવી છે. મૂર્ખ દીકરો પોતાના પિતાને વિનાશરૂપ છે, અને પત્નીનો કજિયો સતત ટપકતા પાણી જેવો છે. ઘર અને સંપત્તિ પૂર્વજો તરફથી મળેલો વારસો છે, પણ ડાહી પત્ની આપણા પિતા તરફથી મળે છે. આળસ ગાઢ નિદ્રામાં નાખે છે, અને સુસ્ત માણસ ભૂખ્યો રહેશે. જે આજ્ઞા પાળે છે તે પોતાનો જીવ બચાવે છે; જે પોતાના માર્ગોને તુચ્છ ગણે છે તે મરણ પામશે. જે ગરીબ પર ઉદારતા રાખે છે તે આપણા પિતાને ઉધાર આપે છે, અને આપણા પિતા તેના કાર્યનો બદલો તેને આપશે. જ્યાં સુધી આશા છે ત્યાં સુધી તારા દીકરાને શિક્ષા કર, અને તેના વિનાશ પર તારું મન ન લગાડ. ભારે ક્રોધી માણસે દંડ ભોગવવો જ પડે; કેમ કે જો તું તેને છોડાવશે, તો તારે ફરીથી એમ કરવું જ પડશે. સલાહ સાંભળ અને શિક્ષા સ્વીકાર, જેથી આવનાર દિવસોમાં તું ડહાપણ પામે. માણસના હૃદયમાં ઘણી યોજનાઓ હોય છે, પણ ટકી રહે છે તો આપણા પિતાની સલાહ જ. માણસમાં જે ઇચ્છવાયોગ્ય છે તે તો કરારનો પ્રેમ છે, અને ગરીબ માણસ જૂઠા કરતાં સારો છે. આપણા પિતાનો ભય જીવન તરફ દોરે છે, અને જેની પાસે તે છે તે સંતોષ પામીને વિશ્રામ કરે છે, કોઈ આફત તેને સ્પર્શતી નથી. આળસુ પોતાનો હાથ થાળીમાં નાખે છે, અને તેને પાછો પોતાના મોં સુધી પણ લઈ જતો નથી. ઠઠ્ઠા કરનારને માર, તો ભોળો માણસ ચતુરાઈ શીખશે; સમજુ માણસને ઠપકો આપ, તો તે જ્ઞાન પામશે. જે પોતાના પિતા પર જુલમ કરે છે અને પોતાની માતાને હાંકી કાઢે છે, તે શરમ અને બદનામી લાવનાર દીકરો છે. મારા દીકરા, શિખામણ સાંભળવાનું બંધ કર, તો તું જ્ઞાનના શબ્દોથી ભટકી જશે. નકામો સાક્ષી ન્યાયની ઠેકડી ઉડાવે છે, અને દુષ્ટનું મોં દુષ્ટતાને ગળી જાય છે. ઠઠ્ઠા કરનારાઓ માટે સજા તૈયાર છે, અને મૂર્ખોની પીઠ માટે ફટકા.