नीतिसूत्रे 13

13 ¹ शहाणा मुलगा आपल्या पित्याची शिकवण मानतो, पण थट्टेखोर मनुष्य निषेधाकडे लक्ष देत नाही. ² आपल्या तोंडाच्या फळाने मनुष्य चांगल्या गोष्टींचा उपभोग घेतो, पण विश्वासघातक्यांची भूक हिंसेकडे असते. ³ जो आपले तोंड सांभाळतो तो आपल्या जिवाचे रक्षण करतो, पण जो आपले ओठ फार उघडतो त्याचा नाश होतो. ⁴ आळशी मनुष्य हाव धरतो पण त्याला काहीच मिळत नाही, पण उद्योगी माणसाची भूक भरपूर तृप्त होते. ⁵ नीतिमान मनुष्य असत्याचा द्वेष करतो, पण दुष्ट लाज व अपमान आणतो. ⁶ नीतिमत्ता ज्याचा मार्ग निर्दोष आहे त्याचे रक्षण करते, पण दुष्टता पापी माणसाला उलथून टाकते. ⁷ एक जण श्रीमंत असल्याचे ढोंग करतो, तरी त्याच्याजवळ काहीच नसते; दुसरा गरीब असल्याचे ढोंग करतो, तरी त्याच्याजवळ मोठी संपत्ती असते. ⁸ मनुष्याची संपत्ती त्याच्या जिवाची खंडणी होऊ शकते, पण गरीब माणसाला कोणती धमकी ऐकावी लागत नाही. ⁹ नीतिमानांचा प्रकाश आनंदाने तळपतो, पण दुष्टांचा दिवा विझवला जाईल. ¹⁰ गर्वापासून केवळ भांडणच निर्माण होते, पण जे सल्ला घेतात त्यांच्याजवळ ज्ञान असते. ¹¹ कपटाने मिळवलेली संपत्ती नाहीशी होते, पण जो थोडा थोडा साठवतो तो ती वाढवतो. ¹² लांबणीवर पडलेली आशा हृदयाला आजारी करते, पण पूर्ण झालेली इच्छा जीवनाचे झाड आहे. ¹³ जो वचनाला तुच्छ लेखतो तो स्वतःवर नाश ओढवतो, पण जो आज्ञेचा आदर करतो त्याला प्रतिफळ मिळेल. ¹⁴ शहाण्याची शिकवण जीवनाचा झरा आहे, ती मनुष्याला मृत्यूच्या पाशांपासून दूर वळवते. ¹⁵ चांगली समज कृपा मिळवते, पण विश्वासघातक्यांचा मार्ग त्यांचा नाश ठरतो. ¹⁶ प्रत्येक चतुर मनुष्य ज्ञानाने वागतो, पण मूर्ख आपली मूर्खता उघड करून दाखवतो. ¹⁷ दुष्ट निरोप्या संकटात पडतो, पण विश्वासू दूत आरोग्य आणतो. ¹⁸ जो शिस्तीकडे दुर्लक्ष करतो त्याला दारिद्र्य व लाज येते, पण जो निषेधाकडे लक्ष देतो त्याला मान मिळतो. ¹⁹ पूर्ण झालेली इच्छा जिवाला गोड लागते, पण वाईटापासून दूर वळणे मूर्खांना किळसवाणे वाटते. ²⁰ जो शहाण्यांबरोबर चालतो तो शहाणा होतो, पण मूर्खांचा सोबती हानी सोसतो. ²¹ अरिष्ट पाप्यांचा पाठलाग करते, पण नीतिमानांना चांगले प्रतिफळ मिळते. ²² चांगला मनुष्य आपल्या नातवंडांसाठी वतन ठेवून जातो, पण पाप्याची संपत्ती नीतिमानांसाठी साठवली जाते. ²³ गरीबांच्या नांगरल्याविना पडलेल्या शेतातून विपुल अन्न पिकू शकते, पण न्यायाच्या अभावी ते वाहून जाते. ²⁴ जो छडी आवरून धरतो तो आपल्या मुलाचा द्वेष करतो, पण जो त्याच्यावर प्रेम करतो तो त्याला शिस्त लावण्यास तत्पर असतो. ²⁵ नीतिमान मनुष्य पोटभर तृप्त होईपर्यंत खातो, पण दुष्टांचे पोट उपाशी राहते.