Tildagi oʻlim va hayot

Soʻz va yolgʻizlik. Soʻzlar oʻlim yoki hayot olib keluvchi chuqur suvlardir, ahmoqning ogʻzi oʻziga tuzoq, tinglamay javob berish esa sharmandalik. U taʼkidlaydiki, daʼvosini birinchi aytgan kishi soʻroqqa tutilguncha haqdek tuyuladi, ranjigan birodarning koʻnglini olish esa qiyin.

18-bob.

Oʻzini chetga tortgan kishi oʻz istagi ketidan quvar; u har qanday sogʻlom hikmatga qarshi chiqar. Ahmoq idrokdan zavq olmas, faqat oʻz fikrlarini oshkor qilishdan zavqlanar. Fosiqlik kelganda, nafrat ham keladi, nomussizlik bilan birga haqorat keladi. Inson ogʻzidan chiqqan soʻzlar chuqur suvlardir; hikmat buloqi oqar jilgʻadir. Fosiqqa yon bosib, solihni adolatdan mahrum etib tarafkashlik koʻrsatish yaxshi emas. Ahmoqning lablari janjal keltirar, ogʻzi esa kaltakni chorlar. Ahmoqning ogʻzi oʻzining halokatidir, lablari esa joniga tuzoqdir. Gʻiybatchining soʻzlari totli luqmalarga oʻxshar; ular qalbning tubiga singib ketar. Oʻz ishida sustkashlik qilgan kishi vayron qilguvchiga birodardir. Otamizning nomi mustahkam qoʻrgʻondir; solih kishi unga yugurib kirar va panoh topar. Boy odamning boyligi uning istehkomli shahridir; u buni xayolida baland devor deb bilar. Halokatdan oldin inson yuragi magʻrur boʻlar, izzatdan oldin esa kamtarlik kelar. Kim tinglamasdan turib javob bersa, bu uning ahmoqligi va sharmandaligidir. Inson ruhi uni kasallik ichida tutib turar, biroq ezilgan ruhga kim bardosh bera olar? Idrokli yurak bilim orttirar, dononing qulogʻi esa uni izlar. Insonning sovgʻasi unga yoʻl ochar va uni ulugʻ kishilar oldiga olib borar. Oʻz daʼvosini birinchi aytgan haq koʻrinar, toki boshqasi kelib, uni sinovdan oʻtkazguncha. Qurʼa tashlash nizolarni hal qilar va kuchli raqiblarni ajratar. Ranjigan birodarni qoʻlga kiritish istehkomli shahardan koʻra qiyinroqdir, nizolar esa qalʼa tambalariga oʻxshar. Inson ogʻzining mevasidan qorni toʻyar; lablarining hosilidan u toʻlar. Oʻlim va hayot til hokimiyatidadir, uni sevganlar esa uning mevasini yer. Xotin topgan kishi yaxshilik topar va Otamizdan marhamat olar. Kambagʻal odam rahm soʻrab yolvorar, boy esa qoʻpollik bilan javob berar. Doʻstlari koʻp kishi halokatga uchrashi mumkin, ammo birodardan-da yaqinroq turadigan doʻst bor.