नीतिसूत्रे 16

16 ¹ मनाच्या योजना माणसाच्या असतात, पण जिभेचे उत्तर आमच्या पित्याकडून येते. ² माणसाचे सर्व मार्ग त्याच्या स्वतःच्या दृष्टीने शुद्ध असतात, पण आमचा पिता हेतूंचे वजन करतो. ³ तुझी कामे आमच्या पित्याला सोपव, म्हणजे तुझ्या योजना स्थिर होतील. ⁴ आमच्या पित्याने प्रत्येक गोष्ट तिच्या हेतूसाठी निर्माण केली आहे, दुष्टालासुद्धा संकटाच्या दिवसासाठी. ⁵ मनाने गर्विष्ठ असलेला प्रत्येक जण आमच्या पित्याला अमंगळ आहे; खात्री बाळग, त्याला शिक्षेवाचून सुटका मिळणार नाही. ⁶ प्रेमळ भक्ती व विश्वासूपणा यांच्याद्वारे अपराधाचे प्रायश्चित्त होते, आणि आमच्या पित्याचे भय माणसाला वाईटापासून दूर वळवते. ⁷ जेव्हा माणसाचे मार्ग आमच्या पित्याला संतोष देतात, तेव्हा आमचा पिता त्या माणसाच्या शत्रूंनासुद्धा त्याच्याशी शांतीने राहायला लावतो. ⁸ नीतिमत्तेने मिळालेले थोडेच बरे अन्यायाने मिळालेल्या मोठ्या उत्पन्नापेक्षा. ⁹ माणसाचे मन त्याचा मार्ग योजते, पण आमचा पिता त्याची पावले स्थिर करतो. ¹⁰ राजाच्या ओठांवर दैवी निर्णय असतो; न्यायाच्या बाबतीत त्याचे तोंड विश्वासघात करत नाही. ¹¹ प्रामाणिक तराजू व वजनकाटे आमच्या पित्याचे आहेत; प्रत्येक वजन व माप हे त्याचेच काम आहे. ¹² राजांनी दुष्टाई करणे अमंगळ आहे, कारण सिंहासन नीतिमत्तेद्वारे स्थिर होते. ¹³ नीतिमान ओठ राजांना आनंद देतात, आणि जो योग्य ते बोलतो त्याच्यावर ते प्रेम करतात. ¹⁴ राजाचा क्रोध हा मृत्यूचा दूत आहे, पण शहाणा माणूस तो शांत करतो. ¹⁵ राजाच्या मुखाच्या प्रकाशात जीवन आहे, आणि त्याची कृपा वसंतातील पाऊस आणणाऱ्या मेघासारखी आहे. ¹⁶ सोन्यापेक्षा ज्ञान मिळवणे किती तरी उत्तम! समजूतदारपणा मिळवणे रुप्यापेक्षा अधिक मोलाचे आहे. ¹⁷ सरळ लोकांचा राजमार्ग वाईटापासून दूर वळतो; जो आपला मार्ग जपतो तो आपल्या जिवाचे रक्षण करतो. ¹⁸ नाशाच्या आधी गर्व येतो, आणि पतनाच्या आधी उन्मत्त वृत्ती येते. ¹⁹ गर्विष्ठांबरोबर लूट वाटून घेण्यापेक्षा दीनांमध्ये नम्र वृत्तीने राहणे बरे. ²⁰ जो वचनाकडे लक्ष देतो त्याला हित लाभेल, आणि जो आमच्या पित्यावर भरवसा ठेवतो तो धन्य होय. ²¹ मनाने शहाणा असलेल्याला विवेकी म्हटले जाते, आणि गोड बोलणे मन वळवण्याचे सामर्थ्य वाढवते. ²² समजूतदारपणा हा तो असणाऱ्यास जीवनाचा झरा आहे, पण मूर्खांना त्यांच्याच मूर्खपणाने शासन होते. ²³ शहाण्याचे मन त्याचे बोलणे शहाणपणाचे करते आणि त्याच्या ओठांना मन वळवण्याचे सामर्थ्य जोडते. ²⁴ गोड शब्द मधाच्या पोळ्यासारखे असतात, जिवाला गोड व हाडांना आरोग्य देणारे. ²⁵ एखादा मार्ग माणसाला योग्य वाटतो, पण त्याचा शेवट मृत्यूचा मार्ग असतो. ²⁶ कामकऱ्याची भूक काम करते त्याच्यासाठी; त्याची उपासमार त्याला पुढे ढकलते. ²⁷ नीच माणूस वाईट खणून काढतो, आणि त्याच्या ओठांवर जाळणारा अग्नी असतो. ²⁸ कुटिल माणूस भांडण पसरवतो, आणि चहाडखोर जिवलग मित्रांमध्ये फूट पाडतो. ²⁹ हिंसक माणूस आपल्या शेजाऱ्याला भुलवतो आणि त्याला हानिकारक मार्गाने नेतो. ³⁰ जो डोळे मिचकावतो तो कुटिलपणाचे कट रचतो; जो ओठ आवळतो तो वाईट करण्यास उतावीळ असतो. ³¹ पिकलेले केस हा गौरवाचा मुकुट आहे; तो नीतिमत्तेच्या मार्गाने प्राप्त होतो. ³² बलवानापेक्षा सहनशील माणूस बरा, आणि नगर जिंकणाऱ्यापेक्षा आपल्या वृत्तीवर ताबा ठेवणारा बरा. ³³ चिठ्ठी पदरात टाकली जाते, पण तिचा प्रत्येक निर्णय आमच्या पित्याकडून येतो.