नीतिसूत्रे 15

15 ¹ मृदू उत्तर क्रोध शमवते, पण कठोर शब्द राग भडकवतो. ² ज्ञानी माणसाची जीभ ज्ञानाची प्रशंसा करते, पण मूर्खांची मुखे मूर्खता ओततात. ³ आमच्या पित्याचे डोळे सर्वत्र आहेत, दुष्ट व बरे यांच्यावर ते लक्ष ठेवतात. ⁴ मृदू जीभ जीवनाचे झाड आहे, पण कुटिल जीभ आत्म्याला चिरडते. ⁵ मूर्ख आपल्या वडिलांच्या शिक्षणाचा तिरस्कार करतो, पण जो शासन मानतो तो शहाणा असतो. ⁶ नीतिमानाच्या घरात पुष्कळ धन असते, पण दुष्टाच्या मिळकतीने संकट येते. ⁷ ज्ञानी माणसांचे ओठ ज्ञान पसरवतात, पण मूर्खांची हृदये तशी नसतात. ⁸ दुष्टांचा यज्ञ आमच्या पित्याला ओंगळ वाटतो, पण सरळ मनाच्यांची प्रार्थना त्याला आनंद देते. ⁹ दुष्टांचा मार्ग आमच्या पित्याला ओंगळ वाटतो, पण नीतिमत्तेच्या मागे लागणाऱ्यावर तो प्रीती करतो. ¹⁰ जो मार्ग सोडतो त्याला कठोर शिक्षा होते, आणि जो शासनाचा द्वेष करतो तो मरेल. ¹¹ अधोलोक व विनाश आमच्या पित्यासमोर उघडे आहेत; मग सर्व माणसांची हृदये किती अधिक! ¹² निंदकाला शासन आवडत नाही; तो ज्ञान्यांकडे जात नाही. ¹³ आनंदी हृदय चेहरा प्रफुल्लित करते, पण दुःखी हृदय आत्म्याला खचवते. ¹⁴ विवेकी हृदय ज्ञान शोधते, पण मूर्खांची मुखे मूर्खता खातात. ¹⁵ पीडिताचे सर्व दिवस कष्टाचे असतात, पण आनंदी हृदयाला निरंतर मेजवानी असते. ¹⁶ आमच्या पित्याच्या भयासह थोडके असणे, त्रासासह मोठ्या धनापेक्षा बरे. ¹⁷ जिथे प्रीती आहे तिथे भाजीचे जेवण बरे, द्वेषासह पुष्ट बैलाच्या मेजवानीपेक्षा. ¹⁸ तापट माणूस भांडण भडकवतो, पण मंदक्रोध माणूस कलह शांत करतो. ¹⁹ आळशाचा मार्ग काट्यांच्या कुंपणासारखा असतो, पण सरळ मनाच्यांची वाट सपाट राजमार्ग असते. ²⁰ ज्ञानी पुत्र वडिलांना आनंदित करतो, पण मूर्ख माणूस आपल्या आईचा तिरस्कार करतो. ²¹ बुद्धिहीनाला मूर्खता आनंद देते, पण समजदार माणूस सरळ मार्गाने चालतो. ²² सल्ल्याशिवाय योजना फसतात, पण पुष्कळ सल्लागारांनी त्या सफल होतात. ²³ योग्य उत्तर देण्यात माणसाला आनंद मिळतो, आणि वेळेवर बोललेला शब्द किती चांगला! ²⁴ शहाण्यासाठी जीवनाची वाट वरच्या दिशेने जाते, त्याला खालच्या अधोलोकापासून दूर वळवते. ²⁵ आमचा पिता गर्विष्ठांचे घर पाडून टाकतो, पण तो विधवेच्या सीमेचे रक्षण करतो. ²⁶ दुष्टांचे विचार आमच्या पित्याला ओंगळ वाटतात, पण दयाळू शब्द शुद्ध असतात. ²⁷ अन्यायाच्या लाभाचा लोभी आपल्याच घराण्यावर संकट आणतो, पण जो लाचेचा द्वेष करतो तो जगेल. ²⁸ नीतिमानाचे हृदय उत्तर कसे द्यावे याचा विचार करते, पण दुष्टाचे मुख वाईट ओतते. ²⁹ आमचा पिता दुष्टांपासून दूर असतो, पण तो नीतिमानांची प्रार्थना ऐकतो. ³⁰ डोळ्यांचा प्रकाश हृदयाला आनंद देतो, आणि चांगली बातमी हाडांना ताजेतवाने करते. ³¹ जो कान जीवनदायी शासन ऐकतो तो ज्ञान्यांमध्ये वस्ती करेल. ³² जो शिक्षणाकडे दुर्लक्ष करतो तो स्वतःचा तिरस्कार करतो, पण जो शासन ऐकतो तो समज मिळवतो. ³³ आमच्या पित्याचे भय हेच ज्ञानाचे शिक्षण आहे, आणि सन्मानाआधी नम्रता येते.