નમ્ર જવાબ ક્રોધને ટાળે છે

આ અધ્યાય સૂર વિશે છે. નમ્ર જવાબ ક્રોધને શાંત કરે છે, જ્યારે કઠોર શબ્દ તેને ભડકાવે છે, અને યોગ્ય સમયે આવેલો શબ્દ આનંદ આપે છે. તે ફરી કહે છે કે આપણા પિતાની આંખો સર્વત્ર છે, અને ધિક્કાર સાથેના પુષ્ટ બળદ કરતાં પ્રેમ સાથેનું શાક વધુ સારું ગણે છે.

અધ્યાય 15.

નમ્ર જવાબ ક્રોધને ટાળે છે, પણ કઠોર શબ્દ ગુસ્સો ભડકાવે છે. જ્ઞાનીની જીભ જ્ઞાનને શોભાવે છે, પણ મૂર્ખોનાં મોં મૂર્ખતા ઠાલવે છે. આપણા પિતાની આંખો દરેક સ્થળે છે, ભૂંડા તથા સારા પર નજર રાખે છે. નમ્ર જીભ જીવનનું વૃક્ષ છે, પણ કુટિલ જીભ આત્માને કચડી નાખે છે. મૂર્ખ પોતાના પિતાની શિખામણ તુચ્છ ગણે છે, પણ જે ઠપકો સ્વીકારે છે તે ડાહ્યો છે. નેક માણસના ઘરમાં પુષ્કળ ખજાનો હોય છે, પણ દુષ્ટની કમાણી મુસીબત લાવે છે. જ્ઞાનીના હોઠ જ્ઞાન ફેલાવે છે, પણ મૂર્ખોનાં મન એવું કરતાં નથી. દુષ્ટનું બલિદાન આપણા પિતાને કંટાળાજનક લાગે છે, પણ પ્રામાણિકની પ્રાર્થનાથી તેમને આનંદ થાય છે. દુષ્ટનો માર્ગ આપણા પિતાને કંટાળાજનક લાગે છે, પણ નેકીની પાછળ લાગનારને તેઓ ચાહે છે. માર્ગ છોડી દેનારને આકરી શિક્ષા થાય છે, અને જે ઠપકાને ધિક્કારે છે તે મરણ પામશે. આપણા પિતાની આગળ મૃત્યુલોક તથા વિનાશ ઉઘાડાં પડેલાં છે; તો પછી સર્વ માણસોનાં મન કેટલાં વિશેષ! નિંદા કરનારને ઠપકો મળે એ ગમતું નથી; તે જ્ઞાનીઓ પાસે જશે નહિ. આનંદિત મન ચહેરાને પ્રફુલ્લિત કરે છે, પણ ખિન્ન મન આત્માને કચડી નાખે છે. વિવેકી મન જ્ઞાન શોધે છે, પણ મૂર્ખોનાં મોં મૂર્ખતાથી પોષાય છે. દુ:ખી માણસના સર્વ દિવસો કપરા હોય છે, પણ પ્રફુલ્લિત મન માટે નિત્ય ઉજવણી છે. આપણા પિતાના ભય સાથે થોડું હોય એ મુસીબત સાથેના મોટા ખજાના કરતાં સારું છે. જ્યાં પ્રેમ હોય ત્યાં શાકભાજીનું ભોજન, ધિક્કાર સાથેના પુષ્ટ બળદ કરતાં સારું છે. ક્રોધી માણસ ઝઘડો ભડકાવે છે, પણ જે ગુસ્સો કરવામાં ધીમો છે તે તકરાર શાંત પાડે છે. આળસુનો માર્ગ કાંટાની વાડ જેવો છે, પણ પ્રામાણિકનો માર્ગ સપાટ ધોરીમાર્ગ છે. જ્ઞાની પુત્ર પિતાને આનંદિત કરે છે, પણ મૂર્ખ માણસ પોતાની માતાને તુચ્છ ગણે છે. જેને અક્કલ નથી તેને મૂર્ખતા આનંદરૂપ છે, પણ સમજુ માણસ સીધા માર્ગે ચાલે છે. સલાહ વિના યોજનાઓ નિષ્ફળ જાય છે, પણ ઘણા સલાહકારોથી તે સફળ થાય છે. યોગ્ય જવાબ આપવામાં માણસને આનંદ મળે છે, અને યોગ્ય સમયે બોલાયેલો શબ્દ કેટલો સારો હોય છે! ડાહ્યા માણસને માટે જીવનનો માર્ગ ઉપર તરફ દોરે છે, અને તેને નીચેના મૃત્યુલોકથી દૂર રાખે છે. આપણા પિતા અભિમાનીનું ઘર તોડી પાડે છે, પણ વિધવાની સીમાનું તેઓ રક્ષણ કરે છે. દુષ્ટના વિચારો આપણા પિતાને કંટાળાજનક લાગે છે, પણ કૃપાળુ શબ્દો શુદ્ધ છે. અન્યાયી કમાણીનો લોભી પોતાના જ ઘર પર મુસીબત લાવે છે, પણ જે લાંચને ધિક્કારે છે તે જીવશે. નેક માણસનું મન જવાબ કેવી રીતે આપવો તે વિચારે છે, પણ દુષ્ટનું મોં ભૂંડું ઠાલવે છે. આપણા પિતા દુષ્ટથી દૂર છે, પણ નેક માણસની પ્રાર્થના તેઓ સાંભળે છે. આંખોનું તેજ મનને આનંદ આપે છે, અને સારા સમાચાર હાડકાંને તાજગી આપે છે. જે કાન જીવન આપનાર ઠપકો સાંભળે છે તે જ્ઞાનીઓ મધ્યે વસશે. જે શિખામણને અવગણે છે તે પોતાને તુચ્છ ગણે છે, પણ જે ઠપકો સાંભળે છે તે સમજ પામે છે. આપણા પિતાનો ભય જ્ઞાનની શિખામણ છે, અને માનની પહેલાં નમ્રતા આવે છે.