જે માર્ગ સાચો લાગે છે
લોકો, પોતાને સુધ્ધાં, કેટલી સહેલાઈથી ખોટું આંકે છે તેની ચિંતા આ અધ્યાયમાં છે. એક માર્ગ સાચો લાગે છે પણ તેનો અંત મૃત્યુ છે, ભોળા લોકો કંઈ પણ માની લે છે, અને હાસ્ય એવી પીડા ઢાંકી શકે છે જેમાં કોઈ પરાયો ભાગ લઈ શકતો નથી. તેની સામાજિક ધાર તીખી છે: ગરીબને તો પડોશીઓ પણ ટાળે છે.
14 1જ્ઞાની સ્ત્રી પોતાનું ઘર બાંધે છે, પણ મૂર્ખતા પોતાના જ હાથે તેને તોડી પાડે છે. 2જે પ્રામાણિકપણે ચાલે છે તે આપણા પિતાનો ભય રાખે છે, પણ જેના માર્ગ કુટિલ છે તે તેમને તુચ્છ ગણે છે. 3મૂર્ખનું મોં તેના પોતાના અભિમાન માટે સોટી છે, પણ જ્ઞાનીઓના હોઠ તેમનું રક્ષણ કરે છે. 4જ્યાં બળદ નથી, ત્યાં ગભાણ સ્વચ્છ રહે છે, પણ બળદના બળથી પુષ્કળ ઊપજ મળે છે. 5વિશ્વાસુ સાક્ષી જૂઠું બોલતો નથી, પણ જૂઠો સાક્ષી જૂઠાણું ઓકે છે. 6ઠઠ્ઠા કરનાર જ્ઞાન શોધે છે પણ તેને મળતું નથી, પણ સમજદારને જ્ઞાન સહેલાઈથી મળે છે. 7મૂર્ખથી દૂર રહે, કારણ કે તેના હોઠ પર તને જ્ઞાન મળશે નહિ. 8ચતુરનું જ્ઞાન પોતાના માર્ગને પારખવામાં છે, પણ મૂર્ખોની મૂર્ખતા તો કપટ છે. 9મૂર્ખો દોષાર્પણની મશ્કરી કરે છે, પણ પ્રામાણિકોમાં કૃપા રહે છે. 10હૃદય પોતાની કડવાશ જાણે છે, અને તેના આનંદમાં કોઈ પારકો ભાગ લઈ શકતો નથી. 11દુષ્ટોનું ઘર નાશ પામશે, પણ પ્રામાણિકોનો તંબુ સમૃદ્ધ થશે. 12એક માર્ગ એવો છે જે માણસને સાચો લાગે છે, પણ તેનો અંત તો મૃત્યુનો માર્ગ છે. 13હાસ્યમાં પણ હૃદય દુઃખી હોઈ શકે, અને આનંદનો અંત શોક હોઈ શકે. 14જેનું હૃદય ભટકી ગયું છે તે પોતાના માર્ગોના ફળથી ભરાઈ જશે, અને સારો માણસ પોતાના ફળથી. 15ભોળો દરેક વાત માની લે છે, પણ ચતુર પોતાના પગલાં પર વિચાર કરે છે. 16જ્ઞાની ભય રાખીને દુષ્ટતાથી દૂર રહે છે, પણ મૂર્ખ અવિચારી અને અતિઆત્મવિશ્વાસુ હોય છે. 17ઝટ ગુસ્સે થનાર મૂર્ખતાભર્યું વર્તન કરે છે, અને દુષ્ટ કાવતરાં ઘડનારનો તિરસ્કાર થાય છે. 18ભોળા મૂર્ખતાનો વારસો પામે છે, પણ ચતુર જ્ઞાનના મુગટથી શોભે છે. 19દુષ્ટ માણસો સારા માણસોની આગળ નમે છે, અને દુષ્ટો નેક માણસોના દરવાજે નમે છે. 20ગરીબને તો તેના પડોશીઓ પણ ટાળે છે, પણ ધનવાનના મિત્રો ઘણા હોય છે. 21જે પોતાના પડોશીને તુચ્છ ગણે છે તે પાપ કરે છે, પણ જે ગરીબ પર દયા રાખે છે તે આશીર્વાદિત છે. 22દુષ્ટ કાવતરાં ઘડનારા શું ભટકી જતા નથી? પણ ભલાઈની યોજના કરનારાને કરારપ્રેમ અને વિશ્વાસુપણું મળે છે. 23દરેક સખત મહેનતમાં લાભ છે, પણ કેવળ વાતોથી તો ગરીબાઈ જ આવે છે. 24જ્ઞાનીઓનો મુગટ તેમની સંપત્તિ છે, પણ મૂર્ખોની મૂર્ખતાથી મૂર્ખતા જ નીપજે છે. 25સાચો સાક્ષી જીવ બચાવે છે, પણ જે જૂઠાણું ઓકે છે તે કપટી છે. 26આપણા પિતાના ભયમાં દૃઢ વિશ્વાસ છે, અને તેમનાં બાળકોને આશ્રય મળશે. 27આપણા પિતાનો ભય જીવનનો ઝરો છે, જે માણસને મૃત્યુની જાળથી દૂર વાળે છે. 28વસ્તીની વિપુલતા રાજાનો મહિમા છે, પણ લોકો વિના સરદારનો નાશ થાય છે. 29જે ગુસ્સો કરવામાં ધીમો છે તેનામાં મોટી સમજ છે, પણ ઉગ્ર સ્વભાવ મૂર્ખતાને ઊંચી કરે છે. 30શાંત હૃદય શરીરને જીવન આપે છે, પણ ઈર્ષ્યા હાડકાંને સડાવે છે. 31જે ગરીબ પર જુલમ કરે છે તે તેમના સર્જનહાર આપણા પિતાની નિંદા કરે છે, પણ જે ગરજવાન પર દયા રાખે છે તે તેમને માન આપે છે. a a v31 ગરીબ પર અન્યાય કરવો એટલે તેમને બનાવનાર પિતાનું અપમાન કરવું — દરેક ગરજવાન માણસ તેમના હસ્તકામની ગરિમા ધારણ કરે છે. 32દુષ્ટ પોતાની જ દુષ્ટતાથી પડી ભાંગે છે, પણ નેક માણસને મૃત્યુમાં પણ આશ્રય મળે છે. 33જ્ઞાન સમજદારના હૃદયમાં વસે છે, પણ મૂર્ખોમાં પણ તે પોતાને જાહેર કરે છે. 34નેકી પ્રજાને ઊંચી કરે છે, પણ પાપ કોઈ પણ લોકોને માટે શરમ છે. 35જ્ઞાની સેવક પર રાજાની કૃપા રહે છે, પણ શરમજનક વર્તન કરનાર પર તેનો રોષ ઊતરે છે.