ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତା ତାହାଙ୍କ ପାଦବିକ୍ଷେପ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି

ହୃଦୟ ଯୋଜନା କରେ ଓ ଆମ ପିତା ପାଦ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି — ଏହି ଟାଣ ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଚାଲେ, କୋଳରେ ପକାଯାଉଥିବା ଗୁଲିବାଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହାର ଅନେକ ଅଂଶ ରାଜାମାନଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମନୋଭାବ ବିଷୟରେ। ଅହଙ୍କାର ପତନର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଏବଂ ନଗର ଜୟ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ନିଜ ମନକୁ ବଶରେ ରଖିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଧ୍ୟାୟ 16।

ହୃଦୟର ସଂକଳ୍ପ ମନୁଷ୍ୟର ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଜିହ୍ଵାର ଉତ୍ତର ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଆସେ। ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ଗତି ତାହାର ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଚି ବୋଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତା ଅନ୍ତରର ଭାବ ତୌଲି କରନ୍ତି। ତୁମ୍ଭର କର୍ମସବୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କର, ତେବେ ତୁମ୍ଭର ସଂକଳ୍ପ ସ୍ଥିର ହେବ। ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁକୁ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ମାଣ କରିଅଛନ୍ତି, ଏପରିକି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ବିପଦ ଦିନ ନିମନ୍ତେ। ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅହଙ୍କାରୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଘୃଣ୍ୟ; ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ, ସେ ଅଦଣ୍ଡିତ ରହିବ ନାହିଁ। ଦୟା ଓ ସତ୍ୟତା ଦ୍ଵାରା ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏ, ପୁଣି ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଭୟ ଦ୍ଵାରା ମନୁଷ୍ୟ ମନ୍ଦତାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟର ଆଚରଣ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ସେତେବେଳେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତା ସେହି ମନୁଷ୍ୟର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାହା ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ବାସ କରାନ୍ତି। ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ବହୁ ଆୟ ଅପେକ୍ଷା ଧାର୍ମିକତା ସହିତ ଅଳ୍ପ ଭଲ। ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତଃକରଣ ଆପଣା ପଥ ସଂକଳ୍ପ କରେ, କିନ୍ତୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତା ତାହାର ପାଦବିକ୍ଷେପ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଓଷ୍ଠରେ ଈଶ୍ଵରୀୟ ବିଚାର ଥାଏ; ତାହାଙ୍କ ମୁଖ ନ୍ୟାୟର ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ ନାହିଁ। ଯଥାର୍ଥ ନିକ୍ତି ଓ ତୁଳାଦଣ୍ଡ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଅଟେ; ଥଳିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଟଖରା ତାହାଙ୍କ କର୍ମ। ଦୁଷ୍ଟତା କରିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଘୃଣ୍ୟ, କାରଣ ଧାର୍ମିକତା ଦ୍ଵାରା ସିଂହାସନ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଓଷ୍ଠ ରାଜାମାନଙ୍କର ତୋଷ, ପୁଣି ସେମାନେ ଯଥାର୍ଥ ବକ୍ତା ଲୋକକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତ ସ୍ଵରୂପ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ତାହା ଶାନ୍ତ କରିବ। ରାଜାଙ୍କ ମୁଖର ଦୀପ୍ତିରେ ଜୀବନ ଥାଏ, ପୁଣି ତାହାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଶେଷ ବର୍ଷା ଆଣିବା ମେଘ ସଦୃଶ। ସୁନା ଅପେକ୍ଷା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା କେତେ ଉତ୍ତମ! ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ରୂପା ଅପେକ୍ଷା ବହୁମୂଲ୍ୟ। ସରଳ ଲୋକଙ୍କ ରାଜପଥ ମନ୍ଦତାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଏ; ଯେ ଆପଣା ପଥ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଆପଣା ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରେ। ବିନାଶର ପୂର୍ବରେ ଅହଙ୍କାର, ପୁଣି ପତନର ପୂର୍ବରେ ଗର୍ବିତ ଆତ୍ମା ଯାଏ। ଅହଙ୍କାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଲୁଟଦ୍ରବ୍ୟ ବିଭାଗ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଦୀନହୀନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନମ୍ରଚିତ୍ତ ହେବା ଭଲ। ଯେ ବାକ୍ୟରେ ମନୋଯୋଗ କରେ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବ, ପୁଣି ଯେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରେ ବିଶ୍ଵାସ କରେ, ସେ ଧନ୍ୟ। ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହୁଏ, ପୁଣି ମଧୁର ବାକ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଯାହାଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ଥାଏ, ତାହା ପକ୍ଷରେ ତାହା ଜୀବନର ନିର୍ଝର, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖମାନେ ଆପଣା ମୂର୍ଖତା ଦ୍ଵାରା ଶାସ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀର ଅନ୍ତଃକରଣ ତାହାର ବାକ୍ୟକୁ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ କରେ, ପୁଣି ତାହାର ଓଷ୍ଠରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଶକ୍ତି ଯୋଗ କରେ। ମନୋହର ବାକ୍ୟ ମଧୁଚାକ ସ୍ଵରୂପ, ପ୍ରାଣ ପକ୍ଷରେ ମଧୁର ଓ ଅସ୍ଥି ପକ୍ଷରେ ଆରୋଗ୍ୟଜନକ। ଗୋଟିଏ ପଥ ଅଛି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯଥାର୍ଥ ବୋଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପରିଣାମ ମୃତ୍ୟୁର ପଥ। ପରିଶ୍ରମୀର କ୍ଷୁଧା ତାହା ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ତାହାର ଉଦରର ଭୋକ ତାହାକୁ ଆଗକୁ ତାଡ଼ି ନିଏ। ଅଧମ ଲୋକ ଅନିଷ୍ଟ ଖୋଳେ, ପୁଣି ତାହାର ଓଷ୍ଠରେ ଦଗ୍ଧକାରୀ ଅଗ୍ନି ଥାଏ। କୁଟିଳ ଲୋକ ବିବାଦ ବିସ୍ତାର କରେ, ପୁଣି ଖଚୁଆ ଘନିଷ୍ଠ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ କରେ। ଦୌରାତ୍ମ୍ୟକାରୀ ଲୋକ ଆପଣା ପ୍ରତିବାସୀକୁ ଭୁଲାଏ, ପୁଣି ତାହାକୁ ଅମଙ୍ଗଳ ପଥରେ କଢ଼ାଇ ନିଏ। ଯେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦେ, ସେ କୁଟିଳ କଳ୍ପନା କରେ; ଯେ ଓଷ୍ଠ ଚିପେ, ସେ ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ କୃତସଂକଳ୍ପ। ପକ୍ୱକେଶ ଶୋଭାର ମୁକୁଟ ସ୍ଵରୂପ; ତାହା ଧାର୍ମିକତାର ପଥରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବୀର ଅପେକ୍ଷା ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଲୋକ ଭଲ, ପୁଣି ନଗର ଅଧିକାରକାରୀ ଅପେକ୍ଷା ଆପଣା ଆତ୍ମାକୁ ଶାସନ କରିବା ଲୋକ ଭଲ। କୋଳରେ ଗୁଲିବାଣ୍ଟ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ହୁଏ।